تقویت حس مسئولیت پذیری در کودکان

0 20

تقویت حس مسئولیت پذیری در کودکان یکی از وظایف عمده والدین است. در این مقاله راهکارها و راهبردهایی برای ارتقا حس مسئولیت توصیح داده شده است.

مسؤوليت يك ويژگي شخصيتي است كه معمولاً به صورت يك نگرش در ساختار رواني و رفتاري فرد شكل مي‌گيرد و يك متغير عمده و اساسي در رفتارهاي اجتماعي محسوب مي‌شود و لذا در آموزش رفتارهاي اجتماعي جايگاه حائز اهمیتی دارد. مسؤوليت‌پذيري در ابعاد فردي و اجتماعي، مفهومي است كه مي‌تواند ابزار و وسيله خوبي براي حفظ انسجام اجتماعي و در عين حال احترام به تفاوت‌هاي موجود و فهم آنها باشد.

مسؤوليت فرآيندي است كه فرد بايد از اولين سال‌هاي كودكي آن را آموخته باشد تا با وظايف متعددي كه در دوران‌هاي مختلف زندگي روبرو می‌شود، مسؤولانه برخورد كند. مسؤوليت‌پذيري افراد در هر جامعه‌اي، يكي از ارزش‌هاي آن جامعه محسوب می‌شود و از شاخص‌هاي مهم سلامت روان به حساب می‌آید (رمضانی دیسفانی، 1380). مسؤوليت‌پذيري به معني متعلق بودن انتخاب‌ها به خودمان و برخورد صادقانه با آزادي است. مسؤوليت‌پذيري شامل ملاحظه كردن ديگران و سرزنش نكردن آنان بابت مشكلات شخصي نيز هست (شارف، 1996).

مسؤوليت‌پذيري در يك تقسيم‌بندي كلي بـه دو بخش مسـؤوليت‌پذيري فردي و مسؤوليت‌پذيري اجتماعي تقسيم مي‌شود. مسؤوليت‌پذيري فردي به اين معنا اسـت كـه فـرد خود را نسبت به خود و موقعيتي كه در آن قرار گرفته و همچنين نيازها و بهروزي ديگران مسؤول بداند (مارگلر، 2007). مسؤوليت‌پذيري اجتماعي را در ارتبـاط نزديكي با مفاهيمي چون حقوق بشر، عدالت اجتماعي و تعامل اجتماعي مي‌دانند.

به طور كلي، مسؤوليت‌پذيري در بعد فردي زمينه‌ساز مسؤوليت‌پذيري اجتماعي اسـت و مسؤوليت‌پذيري اجتماعي، پيامدهاي اجتماعي و فرهنگي زيادي دارد كه يكي از مهم‌ترين آنها ديگرخواهي در روابط اجتماعي است. چنانچه مشخص است، رشد مسؤولیت‌پذیری فردی تأثیر زیادی بر رشد مسؤولیت‌پذیری اجتماعی دارد. فردی که در زندگی شخصی و خانوادگی خود متعهد و مسؤول بوده است، به احتمال زیاد در زندگی اجتماعی و در تعامل با دیگران نیز تعهد و مسؤولیت بیشتری دارد. با توجه به اينكه مسؤوليت‌پذيري اجتماعي توانايي‌هاي اجتماعي، انگيزه تحصيلي، توجـه به مباحث اخلاقي و اجتماعي، انضباط شخصي، احساس وظيفه نسبت به ديگران، احترام به ديگران، تعهد به اجتماع و… را افزايش مي‌دهد، توجه بـه ايـن مسأله بسيار مهم اسـت.

علاوه بر مطالب ذكر شده پيرامون اهميت موضوع مسؤوليت‌پذيري، بر اساس مطالعاتي كه پيرامون اين مسأله در داخل كشور صورت گرفته است، ميزان مسؤوليت‌پذيري جوانـان و نوجوانان در جامعه‌هاي آماري مختلف كشور ما، در حد متوسط يا پايين‌تر از متوسط است (طالبی و خوش‌بین، 1391).

همين حد پايين مسؤوليت‌پذيري در جامعه ما به مشـكلات متعـددي دامـن زده است كه از جمله آنها مي‌توان به كاهش اعتماد اجتماعي، بـي‌تفـاوتي زيست محيطي، بي‌تفاوتي اجتماعي، ستيزه و جدال و… اشـاره كـرد. بـه عنـوان يـك مثـال مي‌توان يادآور شد كه هم اكنون ايران در ميان كشورهاي جهان از لحاظ خشـونت و نـزاع‌هاي خياباني جزء 5 كشور اول محسوب مي‌شود كه يكي از دلايل آن مي‌تواند اين باشد كه سطح مسؤوليت‌پذيري شهروندان نسبت به يكديگر در حد پـاييني قـرار دارد (نـاظري، 1388). در حالي كه اگر جوانان و نوجوانان در خانواده و مدرسه مسؤوليت‌پـذيري را يـاد بگيرند و مردم مشاهده كنند كه قانون‌پذيران جايگاه شايسته‌تري نسبت به قـانون‌گريـزان دارند، افراد كمتر به سوي قانون‌گریزی مي‌روند و آرامش رواني حاصل از احساس مسـؤوليت نسبت به ديگران درون جامعه‌مان ايجاد مي‌شود.

خانه و مدرسه بهترین مکان برای تقویت حس مسئولیت پذیری در کودکان

از آنجايي كه جوامع در حال پيشرفت، نيازمند افرادي مسؤول و خودكفا هستند، بنابراين انسان‌هاي امروز بيش از پيش بايد مسؤوليت زندگي و سرنوشت خود را بپذيرند و اين امر ميسر نمی‌شود مگر اينكه مبناي آموزش و پرورش مبتني بر افزايش درك كودكان و نوجوانان در مورد نقش آنان در ساختن سرنوشت و كيفيت زندگي‌شان باشد و براي رسيدن به اين هدف سعي و كوشش و برنامه‌ريزي دقيق لازم است. آموزش مسؤوليت‌پذيري به كودكان و نوجوانان كمك می‌كند كه مسؤوليت احساس، شناخت و رفتار خود را بپذيرند و همچنين بپذيرند كه خودشان مسؤول سلامتي، موفقيت، ارتباط با ديگران و ارتباط با محيط هستند (بهرامی و همکاران، 1385).

آموزش بچه‌ها برای پذيرش مسؤوليت در درون خانواده نیز روش بسيار مطلوبي براي آماده كردن آنها در پذيرش وظايف و مسؤوليت‌هاي بيشماري است كه در بيرون از خانواده با آنها مواجه خواهند شد و وسايل لازم را براي استقلال آنها فراهم می‌كند. براي يك كودك كه اكنون رشد می‌كند و بعداً نوجوان و بزرگسال می‌شود، توانايي توفيق در مسؤوليت‌هاي اجتماعي خارج از خانواده به فرصت براي تجربه كردن مشاركت و قدرت و پيوند با اجتماع بستگي دارد (بارت، 2000).

بچه‌ها احساس مسؤوليت را از والدين، مدرسه، دوستان و اجتماع می‌آموزند و با آموختن، اين مهارت باارزش را تا آخر عمر حفظ كرده و اين امر باعث موفقيت بيشتر آنها در امور زندگي می‌شود. پس بهتر است مسؤوليت‌پذيري را از كودكي به بچه‌ها آموزش دهيم. خانواده نخستين عامل مؤثر در ايجاد مسؤوليت در افراد است. پس به نظر می‌رسد شيوه‌هاي مشاركتي از ابتدا، مشاركت در كارهاي خانه، مدرسه، تحصيلات دانشگاهي، شغل و… از روش‌هايي است كه موجب می‌شود افراد مسؤوليت بيشتري احساس ‌كنند (به نقل از علیپور، 1386).

راهکارهای تقویت حس مسئولیت پذیری در کودکان در خانه و مدرسه

  • اجرای برنامه‌های آموزشی و تبیین فواید مسؤولیت‌پذیری در زندگی
  • بر عهده‌گذاری وظایف و مسؤولیت های متناسب با سن کودکان در خانه و مدرسه
  • احترام گذاشتن به توانایی‌های کودکان
  • مشارکت دادن کودکان در تصمیم‌گیری‌ها و تقویت ذهنی آنها در مورد تفکر برای حل مسائل
  • تشویق کلامی و ارزش‌گذاری برای انجام درست مسؤولیت‌ها و تعهد به انجام وظایف
  • برخورد با کودکان به عنوان افرادی مستقل که انتظارات ویژه‌ای از آنها می‌رود و نه صرفاً کودکانی ناآگاه


مقالات مرتبط
Call Now Button