علائم و راه‌های کنترل بیش فعالی

0 17

بیش فعالی یکی از شایع­‌ترین مشکلات روانشناختی است که در کودکان تشخیص داده می­‌شود. کودک مبتلا به این اختلال غالباً شرایط سخت و دشواری را برای والدین و اعضای خانواده خود ایجاد می­‌کند. معمولاً ۳۰ تا ۷۰درصد از کودکان دچار اختلال بیش فعالی، علائم این اختلال را تا بزرگسالی نیز نشان می­‌دهند (مؤسسه ملی بهداشت روان،[۱] ۲۰۰۸). اغلب کودکان مبتلا بهبیش فعالی نیازمند دارو یا آموزش‌­های ویژه و خاص نیستند و می­‌توان با استفاده از توصیه­‌های رفتاری به والدین، تا حدودی این اختلال را کنترل کرد (لرنر و اونتال[۲]، ۱۹۹۵). بنابراین آگاهی والدین از این اختلال و کسب دانش و مهارت­‌های لازم در ارتباط با کودک بیش‌فعال می‌تواند در کاهش علائم و مشکلات ناشی از آن مؤثر باشد.

بر اساس آمارها شیوع بیش فعالی در کشور ما ۵/۵ تا ۸/۵ درصد است. اختلال بیش‌فعالی غالباً با نقص توجه و تمرکز، بی­‌تابی در برابر شکست و ناکامی، کج‌خلقی، طرد شدن از سوی همسالان و واکنش شدید اطرافیان همراه است (دبو و پرینز،[۳] ۲۰۰۷). همچنین منجر به بروز علائمی چون پرخاشگری، اختلالات سلوک و افت تحصیلی در مدرسه می‌شود. دقت داشته باشید که اختلال بیش­ فعالی علائم و نشانه­‌های مشخصی دارد و نباید هر گونه رفتار کودک را به پای بیش‌فعالی نوشت. بیش فعالی به همراه نقص در توجه و تمرکز دارای مشخصات رفتاری زیر است:

ـ حرکت بدون هدف دست و پا، پیچ و تاب خوردن در حالت نشسته یا همان مدام وول خوردن

ـ حواس‌پرتی و ناتوانی در پیگیری آموزش

ـ گم کردن مکرر وسایل شخصی

ـ انجام کارهای خطرناک در اثر بی‌احتیاطی و سر و صدای زیاد در هنگام بازی

ـ مدام در حال حرکت و جنبش بودن

ـ پرحرفی، قطع صحبت دیگران، بی­‌توجهی به صحبت و مداخله در کار دیگران

ـ ایجاد دردسر برای همکلاسی‌ها در مدرسه و عدم‌برقراری ارتباط صحیح با همسالان

ـ اختلال در یادگیری و انجام چند کار با یکدیگر و غالباً ناتمام گذاشتن آنها

تحقیقات نشان داده که بین رفتارهای نامناسب و نادرست والدین با بیش فعالی کودکان ارتباط وجود دارد و این رفتارها منجر به تشدید مشکل کودک می­‌شود. پدران و مادران دارای فرزندان بیش‌فعال معمولاً منفی­‌نگر هستند و باورهای غیرواقعی در مورد خود و کودک خود دارند. آنها بیشتر به صورت دستوری با کودکانشان صحبت می­‌کنند. روابط ناصحیح والدین با یکدیگر و تنش و اضطراب در محیط خانواده نیز بر رفتار کودک تأثیر گذاشته و منجر به بروز یا تشدید علائم بیش­ فعالی می­‌شود (مک برنت و فیفنر،[۴] ۲۰۰۸). زمانی که والدین از مدارا با کودک بیش‌فعال عاجز می­‌شوند، نسبت به خود و کودک احساس بدی پیدا می­‌کنند و معمولاً از تنبیه زیاد استفاده می­‌کنند و همین امر سبب ایجاد احساس منفی و کاهش اعتماد به نفس در کودک می­‌شود (آرمان، ۱۳۸۳). بنابراین یکی از راهکارهای مؤثر، اصلاح و تغییر محیط و روابطی است که با کودک در تعامل هستند. در ادامه چند راهکار را برای والدین پیشنهاد می­‌کنیم.

راهکارهایی برای والدین دارای کودک مبتلا به بیش فعالی

ـ به کودک توجه مثبت نشان دهید: از تشویق‌­های غیرکلامی مانند نگاه محبت‌آمیز، دست کشیدن روی سر، بغل کردن و… و همچنین تشویق‌های کلامی در زمان انجام کارهای درست مانند عالیه، خیلی خوب و… استفاده کنید.

ـ در صورت انجام کار نادرست به او بی­‌توجهی کنید: در هنگام انجام کار ناشایست، توجه خود را از کودک برگردانید و فعالیت مورد علاقه او را برای مدتی موقت قطع کنید. به او بگویید فعلاً بازی ما تمام شده و زمانی که رفتار صحیح را پیش گرفت، دوباره فعالیت یا بازی را ادامه دهید.

ـ لازم است که با کودک شفاف صحبت کنید و خواسته خود را محکم بازگو کنید. خواسته و دستور شما نباید به صورت خواهش یا تقاضا بیان شود. مثلاً: الآن زمان خواب است.

ـ توجه داشته باشید زمانی که از کودک خواسته­‌اید کاری را انجام دهد، درخواست دیگری نداشته باشید؛ یعنی در هر زمان تنها یک درخواست داشته باشید. برای انجام هر کار تشویق‌های کلامی را فراموش نکنید.

ـ از درخواستی که به کودک داده‌اید، صرف نظر نکنید و پیگیر انجام آن باشید.

ـ در حین انجام کار خواسته‌شده، بازخوردهای لازم را به او بدهید و تشویق‌های لازم را به کار ببرید.

ـ برای کودک امتیاز و ژتون در نظر بگیرید. در برابر هر کار خوب و درستی که انجام می­‌دهد، به او یک امتیاز بدهید. مثلاً برای کودک پیش‌دبستانی امتیازاتی به صورت گل، ماه، ستاره یا هر شکل دیگری در نظر بگیرید. به او بگویید برای هر کار خوب و درست به او یک ستاره می‌دهید و مثلاً اگر سه ستاره بگیرد، او را به پارک خواهید برد. برای کودکان دبستانی امتیازات عددی در نظر بگیرید. به طور مثال در برابر هر ده امتیاز به او پاداش بدهید.

ـ هرگز کودک را تنبیه بدنی نکنید. تنبیه کودک باید به‌صورت بی‌توجهی موقتی یا جریمه کردن باشد. مثلاً به او بگویید به دلیل انجام کار نادرست، یک ستاره یا یک امتیاز از تو می‌گیرم. محروم کردن کودک از فعالیت مورد علاقه­‌اش نیز می‌تواند مؤثر باشد.

ـ بازی با کودک نیز می‌تواند در کاهش اختلال بیش فعالی مؤثر باشد. البته بازی با کودکان بیش‌فعال باید طوری باشد که بتواند به تخلیه هیجانات کودک کمک کند. چراکه کودکان بیش‌فعال معمولاً انرژی بالایی دارند. بنابراین فعالیت‌های ورزشی مانند شنا، فوتبال، ورزش‌های رزمی و… می‌تواند برای این کودکان مفید باشد.

ـ توصیه آخر اینکه والدین حتی‌الامکان محیط خانه را آرام نگه دارند و از هر گونه تنش، نزاع و درگیری که منجر به ایجاد ترس و اضطراب در کودک می­‌شود، بپرهیزند چراکه این اعمال سبب تشدید علائم و رفتارهای کودک بیش‌فعال می‌­شود.

با این اوصاف می­‌توان دریافت که بیش‌فعالی، مشکل یا مسأله­‌ای قابل‌حل است که نیازمند صبر، حوصله و همکاری والدین است. در این راستا آگاهی والدین و کسب اطلاعات لازم برای تعامل و رفتار مناسب با این کودکان و همچنین ایجاد محیطی آرام و به دور از تنش می­‌تواند در کاهش مشکلات ناشی از آن مؤثر باشد.

مقالات مرتبط
Call Now Button