اخبار و جشنواره ها

گفتار نشانه ای

تعریف گفتار نشانه ای

گفتار نشانه ای که آن را به اختصار روشی است که جهت تکمیل گفتارخوانی ابداع شده است. همانطور که بریل سبب می شود گفتار نوشته شده از طریق حس لامسه در دسترس کودکان نابینا قرار گیرد، گفتار نشانه اي هم به افراد ناشنوا امکان می دهد از طریق حس بینایی به زبان گفتاري دسترسی داشته باشند. در این سیستم از شکل هاي مختلف دست و موقعیت دست براي رفع ابهام در درك واج هاي همخوان واکه استفاده می شود. از این رو حرکات دست، شکل لب ها و اطلاعات شنوایی همگی با هم به درك کلی فرد کمک می کند.
اگرچه گفتار نشانه اي در نظر یک فرد غیر متخصص ممکن است بسیار شبیه به اشاره باشد، اما باید خاطر نشاند ساخت گفتار نشانه اي نه زبان اشاره است و نه ارتباطی با اشارات غیررسمی ناشنوایان دارد. گفتار نشانه اي روشی است که تنها صداهاي زبان گفتاري را جهت ارتباط بهتر از طریق حرکات دستی منتقل می کند (موللی، 1388).

تاریخچه
پیشینه گفتار نشانه اي به سال 1966 بر می گردد. در آن سال پیش دکتر اورین کورنت از دانشگاه گالادت -دانشگاه ویژه افراد ناشنوا در امریکا- این سیستم را طراحی کرد. او در عین حال متوجه شد بیشتر دانشجویان ناشنوا با وجود برخورداري از سطح هوشی بالا و سال ها استفاده از زبان انگلیسی، تسلط کافی بر زبان ندارند. کورنت بر این باور بود که اگر افراد ناشنوا پایه هاي زبانی محکمی داشته باشند، می توانند مهارت هاي خواندن و نوشتن و ارتباطات خود، همچنین روانی کلام و تسلط زبانی خود را بهبود بخشند، هدف دکتر کورنت ایجاد سیستم آموزشی ساده اي بود که در آن بتوان براي همه اصوات گفتاري ظاهر خاص خود ایجاد کرد؛ درست همانطور که براي افراد شنوا هر صدایی از نظر شنوایی، صداي خاص خود را دارد.
او بر اساس زمینه اي که از ریاضیات داشت، گفتار نشانه اي را ابداع کرد که در آن از هشت شکل دست در چهار محل نزدیک دهان براي تکمیل صداهاي گفتاري با اشکال لبی آن استفاده شد و به این ترتیب همه اصوات گفتاري را قابل رویت نمود. گفتار نشانه اي به بیش از 60 زبان و لهجه مختلف برگردانده شده است. گفتار نشانه اي امروزه تقریباً در 20 کشور جهان به کار می رود. گفتار نشانه اي فارسی در سال 1388 توسط دکتر گیتا موللی در گروه روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی دانشکده روانشناسی دانشگاه تهران تدوین شد و در اختیار جامعه فارسی زبان ها قرار گرفت.

مزایای گفتار نشانه ای برای کودکان کم شنوا
گفتار نشانه اي سیستم ساده اي مبتنی بر اصوات است که شامل: بهره گیري از الگوهاي لبی در گفتار طبیعی و یکسري حرکات تکمیلی دست است. این دو جزء به همراه هم نمادهاي بینایی کاملاً واضح و غیرمبهمی براي درك زبان شفاهی ایجاد می کنند. حرکات تکمیلی دست در گفتار نشانهاي، ترکیب همزمانی از محل، شکل دست و حرکت آن است که به خودي خود حاوي هیچ گونه معناي زبانشناختی نیست و تنها براي از بین بردن ابهامات در لب خوانی به کار می رود و گفتار را کاملاً قابل رویت می کند.
گفتار نشانه اي، به کودك ناشنوا کمک می کند زبان گفتاري را به طور کامل درك کند. مزایاي بسیار گفتار نشانه اي ناشی از این واقعیت ساده است که فرد ناشنوا با استفاده از گفتار نشانه اي می تواند همه اصوات گفتاري را به همان وضوحی ببیند که فرد شنوا می تواند بشنود. به همین دلیل رشد زبانی درست به همان صورت و همان سرعتی رخ می دهد که براي کودك شنوا اتفاق می افتد.
از این رو به تدریج کودك با استفاده از همان زبان گفتاري -که از طریق بینایی دریافت می شود- شروع به فکر کردن و توسعه زبان درونی خود می کند و در سال هاي ورود به دبستان خواندن و نوشتن او نیز پیشرفت می کند (موللی، 1388).
گفتار نشانه دار به عنوان یکی از روش های اصلاحی در خواندن از اهمیت بسیار فراوانی برخوردار است. گفتار نشانه دار، با بهبود آگاهی واجی در فرد توانایی خواندن را در کودکان ارتقاء می بخشد. زیرا اساس گفتار نشانه دار در افزایش آگاهی واجی کودکان بنا شده است. به کارگیری گفتار نشانه دار ساده بوده و تنها لازم است والدین هرچه را می گویند نشانه اش را نیز به کاربرند. بنابراین به راحتی در منزل به کار می رود. مطمئنا اساس واجی گفتار نشانه دار برای هر کودکی می تواند مفید باشد.
در گفتار نشانه دار از اصول یکپارچگی حسی استفاده شده است و چندین مدالیتی همراه با هم در اختیار کودک قرار می گیرد. کودک همزمان از شنوایی و بینایی استفاده کرده و حرکات را انجام می دهد. گفتار نشانه دار پایه های آگاهی واج شناسی کودک را ارتقاء می دهد.
گفتار نشانه اي چگونه می تواند توانایی خواندن و نوشتن کودکان کم شنوا را افزایش دهد؟

دو حوزه مهم در پیشرفت تحصیلی خواندن و نوشتن است. مهارت هاي خواندن کودکان کم شنوا معمولا با تأخیر سن همراه است و با بالا رفتن سن افزایش می یابد.
نوشتن نیز یکی دیگر از زمینه هاي تحصیلی است که آسیب شنوایی تأثیر بسیار زیادي بر آن دارد. گروه کم شنوا کمتر از گروه عادي نشانه هاي دقیق ساختار واج شناسی واژه ها را راهنماي خود در نوشتن قرار می دهند و تکیه بر نشانه هاي گفتاري غیردقیقی (لب خوانی) دارند (هنسون، شانک ویلیر، فیشر، 1983).

گفتار نشانه اي مهارت هاي آگاهی واجی و قافیه اي مرتبط با خواندن را بهبود می بخشد.

آگاهی واج شناختی به عنوان توانایی اساسی که با پیشرفت خواندن مطرح است (میزگرد بین المللی خواندن).
اصطلاح آگاهی واجی به دانش کودکان از ساختار صداهاي درونی کلمات گفتاري بر می گردد. کودکان با آگاهی واج شناختی ماهرانه سریعتر خواندن را می آموزند (اهری، 2001).
آگاهی و دستکاري واحدهاي زیر واژگانی در جریان گفتار. گاهی کلمات املاي یکسان ولی صداي مشابه دارند team/dream، یا گاهی املاي متفاوت ولی صداي یکسان دارند hair/bear. کودکانی که در این زمینه عملکرد خوبی دارند در خواندن هم خوب عمل می کنند (بریانت، مکالین، برادلی، 1990). براي مثال دانستن اینکه enough/tough/rough هم قافیه اند به کودکان در درك املاي مشابه کمک می کند (نقل از لاساسو و متگر، 1998).
نقص در مهارت هاي سوادآموزي چون خواندن و نوشتن از نقص در رشد توانمندي زبانی ناشی می شود. گلوین، مدد و میبري تصریح کرده اند که اولین مرحله در کمک به خواندن کودك ناشنوا اطمینان از این مساله است که این کودکان از لحاظ زبانی به خوبی رشد کرده باشند.
نوع زبانی که کودکان ناشنوا می آموزند (شفاهی یا اشاره) آنها را به خواندن و نوشتن تشویق می کند (نقل از، تورس، رودریگرز، گارسیا، کالجا، 2008). پژوهش در زمینه گفتار نشانه اي و تأثیراتی که بر افزایش مهارت هاي زبانی دارد مثبت است و نشان می دهد گفتار نشانه اي می تواند تواناییهاي زبانی، تسلط به زبان و توانایی خواندن را افزایش دهد. مهمترین مطالعه ها تصریح می کند که گفتار نشانه اي رشد زبانی (لیبرت، 2006) وضوح گفتار (ویو و همکاران، 1998)، پردازش شناختی (کارلیر و لیبرت 2006) و جنبه هاي زبانی دیگر چون دستور زبان، نحو و آواشناسی (سانتانا، تورس و گارسیا، 2003) را بهبود می بخشد.
این موارد امتیازي براي گفتار نشانه اي است که به عنوان واسطه اي براي افزایش مهارت خواندن و نوشتن کمک می کند.

کاربرد گفتار نشانه دار در اختلالات دیگر
پژوهش های موجود همگی حاکی از آن است که گفتار نشانه دار به بهبود وضعیت گفتاری کودکان و نوجوانان با سندرم دان نیز کمک می کند. اعضای خانواده در طول روز و در محاورات عادی روزمره از آن استفاده می کنند تا کودک به صورت طبیعی به تدریج مهارت های زبانی خود را بهبود ببخشد.
در سندرم دان کاربردهای گوناگونی دارد که عبارتند از: اصلاح تلفظ، افزایش گنجینه واژگان، بهبود زبان دریافتی و بیانی، توانایی خواندن. مهمترین اثر بلندمدت و هدف اصلی تدوین گفتارنشانه دار بهبود خواندن در کودک است.
پژوهش های اندکی نیز در رابطه با آموزش گفتار نشانه دار، به کودکان کم توان ذهنی انجام گرفته است. گفتار نشانه دار می تواند به صورت کلی آگاهی واج شناختی کودکان کم توان ذهنی را بهبود ببخشد.
کاربرد گفتار نشانه دار برای کودکان اوتیسم
گفتار نشانه دار برای کودکان دچار اوتیسم و دیگر اختلالات نافذ رشد به کار گرفته می شود. افراد دچار اختلالات نافذ رشد معمولا پردازش بینایی بهتر از پردازش کلامی است و گفتار نشانه دار اصوات یا واج ها را بصورت بینایی ارائه می کند و کمک می کند این افراد به چهره گوینده توجه بیشتری داشته باشند.

مقالات مرتبط
ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.