اهمیت بازی در رشد کودکان

0 84

درباره اهمیت و نقش بازی در کودکان باید بگوییم که بازی مانند ﻧﻔﺲ ﻛﺸﻴﺪن ﺣﻴﺎتی و طبیعی اﺳﺖ. ﺷﻴﻮه‌ای از اﺑﺮاز وﺟﻮد ﻛﻮدﻛﺎن است ﻛﻪ در ﺳﺮ ﺗﺎ ﺳﺮ ﺟﻬﺎن وجود دارد.

اﺳﺘﻔﺎده از ﻓﺎﻧﺘﺰی (ﺗﺨﻴﻞ) و بازی نمادین و فرضی یک فعالیت طبیعی همراه با سیر تکاملی در کودکان است. بازی و سرگرمی می‌تواند برای کودکان به اهمیت خواب و تغذیه باشد تا جایی که در ﻛﻨﻮاﻧﺴﻴﻮن ﺣﻘﻮق ﻛﻮدک سازمان ملل متحد ﻣﻮرد ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻗﺮار گرفته است. این ﺑﻴﺎﻧﻴﻪ ﺣﻘﻮق ﻛﻮدک را شامل اﺳﺘﺮاﺣﺖ، ﺗﻔﺮﻳﺢ، ﻣﺸﻐﻮل ﺷﺪن ﺑﻪ ﺑﺎزی و ﺗﻔﺮﻳﺤﺎت ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮاي ﺳﻨﺶ و ﺷﺮﻛﺖ آزاداﻧﻪ در ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ‌ﻫﺎی ﻓﺮهنگی و ﻫﻨﺮی ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ذکر کرده است.

تأثیر و نقش بازی در کودکان

تأثیر و نقش بازی در کودکان

ﺑﺎزی اﺣﺘﻤﺎﻻً ﻣﻨﺎﺳﺐ‌ﺗﺮﻳﻦ و ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪﺗﺮﻳﻦ ابزار در زﻣﺎن رﺷﺪ ﺑﺮای ﻛﻮدﻛﺎن اﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎ ﺑﺰرﮔﺴﺎﻻن راﺑﻄﻪ ﺑﺮﻗﺮار ﻛﻨﻨﺪ، ﺗﻔﻜﺮ ﻋﻠﺖ و ﻣﻌﻠﻮل را که ﻻزﻣﻪ ﻛﻨﺘﺮل ﻣﺤﺮکﻫﺎی آنی است، به وﺟﻮد آورﻧﺪ و ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺗﺠﺮﺑﻴﺎت ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ اﺳﺘﺮس را ﭘﺮدازش ﻛﺮده و ﻣﻬﺎرت‌ﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎعی ﻻزم را ﺑﻴﺎﻣﻮزﻧﺪ. ﺑﺎزی میﺗﻮاﻧﺪ اﺣﺴﺎسی از ﻗﺪرت و ﻛﻨﺘﺮل را ﺑﻪ ﻛﻮدک ﺑﺪﻫﺪ ﻛﻪ ﻧﺎشی از ﺣﻞ ﻣﺸﻜﻼت و ﻣﻬﺎرت ﻳﺎﻓﺘﻦ در انجام کارها و داشتن اﻳﺪه‌های جدید اﺳﺖ. کودکان از این طریق می‌توانند بدون نیاز به ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻦ، ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﻤﺎدﻳﻦ ﻳﺎ عملی ارﺗﺒﺎط ﺑﺮ ﻗﺮار کنند. بهﺧﺼﻮص برای ﮔﺮوهی از کودکان ﻛﻪ ﻓﺎﻗﺪ ﻣﻬﺎرت‌ﻫﺎی ﻛﻼمی ﻻزم ﺑﺮای ﺑﻴﺎن ﻣﺸﻜﻼتشان ﺑﻮده ﻳﺎ حتی ﻛﻮدﻛﺎن ﺑﺰرگ‌تر ﻛﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﺑﺮاز اﺣﺴﺎﺳﺎت و ﻣﺸﻜﻼت ﺧﻮد ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻧﺸﺎن می‌دﻫﻨﺪ و در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ ﻧﺎﺗﻮان ﻫﺴﺘﻨﺪ، راه مناسبی برای ابراز عواطف و انتقال مسائلشان است.

ﻛﻮدﻛﺎن از ﻃﺮﻳﻖ ﺑﺎزی ﺗﺠﺮﺑﻴﺎت آﺳﻴﺐرﺳﺎن و ﭘﺮ از ﺗﻨﺶ ﺧﻮد را ﺑﺎزآﻓﺮینی و رﻫﺎ میﻛﻨﻨﺪ و ﺑﻪ اﻳﻦ ﺷﻜﻞ اﺣﺴﺎس تسلط ﺑﺮ ﻣﺸﻜﻼت ﺑﻪ آنها دﺳﺖ می‌دﻫﺪ. ﻛﻮدک از ﻃﺮﻳﻖ ﺑﺎزآﻓﺮینی ﻣﻜﺮر ﺑﺎزی ﻗﺎدر میﺷﻮد ﺑﻪ ﺗﺪرﻳﺞ ﻣﺴﺎﺋﻞ را از ﻧﻈﺮ ذهنی و روحی ﻫﻀﻢ ﻛﻨﺪ و ﺑﺮ اﻓﻜﺎر و اﺣﺴﺎﺳﺎت ﻫﻮﻟﻨﺎک ﺧﻮد ﺗﺴﻠﻂ ﻳﺎﺑﺪ. تنش‌هایی ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﺤﻞ زﻧﺪگی، آﻏﺎز ﻣﺪرﺳﻪ، ﺗﻮﻟﺪ یک ﻧﻮزاد، ﺗﺮس از روﻳﺪادﻫﺎی ﭘﺮﺗﻨﺶ آﻳﻨﺪه در ﺧﺎﻧﻮاده ﻳﺎ رﻓﺘﻦ ﺑﻪ ﻣﻄﺐ ﭘﺰشک همگی میﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺗﻮﺳﻂ ﺗﻤﺮﻳﻦ ﻛﺮدن اﻳﻦ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖﻫﺎ از ﻗﺒﻞ در ﺑﺎزی ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﺑﻨﺪ.

با شناختی که از وضعیت روانی کودک داریم، می‌توانیم بازی مناسبی را با او انجام دهیم؛ برای مثال اﮔﺮ ﺑﻪ ﻛﻮدک پنج، شش ساله‌ای ﻛﻪ از ﺗﺎرﻳﻜﻲ میﺗﺮﺳﺪ، ﻓﺮﺻﺖ ﺑﺪﻫﻴﻢ در یک اﺗﺎق ﺗﺎرﻳﻚ ﻗﺎﻳﻢﺑﺎشک ﺑﺎزی ﻛﻨﺪ، ﺑﻪ او کمک میﺷﻮد ﺑﺮ ﺗﺮﺳﺶ از ﺗﺎریکی ﭼﻴﺮه ﺷﻮد.

ﻫمچنین ﺑﺎزي ﻛﺮدن ﺑﺎ اﺳﺒﺎب ﺑﺎزيﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎن در کودکان پیش‌دبستانی ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﻤﺎیشی میﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻣﻴﺰان زیادی ﺑﺎﻋﺚ ﻛﺎﻫﺶ ﺗﺮس از ﻣﺤﻴﻂ ﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎن ﺷﻮد. ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪﻧﺪ ﺑﺎزیﻫﺎی ﻧﻤﺎیشی پزشکی، ﻣﻴﺰان اﻧﻄﺒﺎق ﻛﻮدﻛﺎن ﺑﺎ وﺳﺎﻳﻞ ﭘﺰشکی و ﺑﺴﺘﺮی ﺷﺪن ﺑﺎ ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎن را ﺑﻪ ﻃﻮر ﭼﺸﻤﮕﻴﺮی اﻓﺰاﻳﺶ داده و از اﺿﻄﺮاب آنها ﻛﺎﺳﺘﻪ ﺑﻮد.

کودکان چهار، پنج ساله ﺑﺎزی ﺧﻴﺎلی را دوست دارند چراکه آنها را از یک ﺣﺎﻟﺖ ﻣﻨﻔﻌﻞ وارد نقشی ﻓﻌﺎل میﻛﻨﺪ. ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺎل ﻛﻮدک میﺗﻮاﻧﺪ در ﻧﻘﺶ دﻛﺘﺮ ﺑﻪ ﺑﻴﻤﺎر ﻋﺮوسکی‌اش آﻣﭙﻮل ﺑﺰﻧﺪ. اﻳﻦ ﻧﻮع ﺑﺎزی همچنین اﺑﺮاز ﺑﺴﻴﺎری از ﻣﻜﺎﻧﻴﺴﻢﻫﺎی دفاعی ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻓﺮافکنی، ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻮﺿﻊ، ﺗﻜﺮار و ﻫﻤﺎﻧﻨﺪﺳﺎزی را تسهیل میﻛﻨﺪ.

ﻫﻨﮕﺎمی ﻛﻪ ﻛﻮدﻛﺎن ﻣﺸﻐﻮل ﺑﺎزی ﻫﺴﺘﻨﺪ، اﺣﺴﺎس اﺿﻄﺮاب ﻳﺎ اﻓﺴﺮدگی ﻛﻤﺘﺮی دارﻧﺪ. ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎی ﻟﺬتﺑﺨﺶ در اﻓﺰاﻳﺶ اﺣﺴﺎس به‌زﻳﺴﺘﻦ و ﻛﺎﻫﺶ اﺿﻄﺮاب ﻳﺎ اﻓﺴﺮدگی ﻛﻮدﻛﺎن و نیز والدین مؤثر است. هنگام بازی ناحیه‌ای از مغز که مربوط به یادگیری و حافظه است، فعال می‌شود. خنده و احساسات مثبت موجب آزادسازی هورمون‌های بهبوددهنده خلق و خو و تقویت سیستم دفاعی بدن می‌شود.

ﭘﻴﺎژه ﺑﺮاي اولین بار به این نکته اشاره کرد که ایجاد نقش‌های ﻣﺨﺘﻠﻒ و اﻋﻤﺎل آنها ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻳﻚ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻃﺒﻴﻌﻲ در ﺑﺎزیﻫﺎی ﺧﻮدﻣﺎنی ﺑﻴﻦ ﻛﻮدﻛﺎنی ﻛﻪ کسی ﺑﺮ آنها ﻧﻈﺎرت ﻧﺪارد، ﺗﺠﺮﺑﻪای ﺣﻴﺎتی و ﻻزم ﺑﺮاي رﺷﺪ و ﺑﻠﻮغ ﻗﻀﺎوتﻫﺎی اﺧﻼقی اﺳﺖ. زیرا ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺑﺎزی ﺑﻪ ﻛﻮدﻛﺎن پیش‌دبستانی ﻛﻤک میﻛﻨﺪ از ﻣﺮاﺣﻞ اوﻟﻴﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ اﺧﻼقی ﻛﻪ در آن ﻗﻮاﻧﻴﻦ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺤﺪودﻳﺖﻫﺎی ﺧﺎرجی که بزرگ‌ترها ایجاد کرده‌اند، ﻓﺮاﺗﺮ روﻧﺪ. ﺑﻪ اﻳﻦ ﺷﻜﻞ که قوانین ﺑﺮای آنها به اخلاقیاتی تبدیل میﺷﻮد ﻛﻪ ﺑﺮ ﭘﺎﻳه اﺻﻮل ﻫﻤﻜﺎری و ﺑﺮاﺑﺮی ﺑﻨﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ.

ﻛﻮدﻛﺎن از طریق ایفای ﻧﻘﺶ‌ﻫﺎی ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن در ﺑﺎزی میﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻇﺮﻓﻴﺖ ﻫﻤﺪلی و اﻧﺘﻘﺎل ﻓﻜﺮی را در ﺧﻮد اﻳﺠﺎد ﻛﻨﻨﺪ؛ یعنی ﻗﺎدر میﺷﻮﻧﺪ ﻣﺴﺎﺋﻞ را از دﻳﺪﮔﺎه اﻓﺮاد دﻳﮕﺮ ﻧﻴﺰ ﺑﺒﻴﻨﻨﺪ.

ﺳﻄﺢ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻛﻮدﻛﺎن در ﺳﻦ ﭘﻴﺶ دﺑﺴﺘﺎنی میﺗﻮاﻧﺪ در ﺑﺎزی ﺑﺴﻴﺎر ﻓﺮاﺗﺮ از دست‌آوردﻫﺎی راﻳﺞ در ﺳﻦ آنها ﺑﺎﺷﺪ. مشاهدات روانشناسان نشان می‌دهد ﻛﻮدﻛﺎن ﻫﻨﮕﺎم ﺑﺎزی ﻫﻤﻴﺸﻪ ﻋﻤﻠﻜﺮدی ﻓﺮاﺗﺮ از ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ سنی و رﻓﺘﺎرﻫﺎی روزاﻧﻪ ﺧﻮد دارﻧﺪ.

برای اﺳﺘﻔﺎده از بازی برای حل مشکلات کودکان رعایت نکات زیر ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد میﺷﻮد

برای اﺳﺘﻔﺎده از بازی برای حل مشکلات کودکان رعایت نکات زیر ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد میﺷﻮد

  • ﺑﺎید ﺑﻪ ﻛﻮدک اﺟﺎزه داد ﺑﻪ ﻃﻮر طبیعی و ﺧﻮداﻧﮕﻴﺨﺘﻪ اﺳﺒﺎب ﺑﺎزی را اﻧﺘﺨﺎب ﻛﻨﺪ.
  • میﺗﻮان در ﻃﻮل ﺑﺎزی ﺗﻮﺿﻴﺤﺎتی از رﻓﺘﺎر ﻛﻮدک اراﺋﻪ ﻛﺮد اﻣﺎ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺷﺎﻣﻞ ﺗﻔﺴﻴﺮ ﻳﺎ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﺑﺎﺷﺪ.
  • ﺑﺮای به دﺳﺖ آوردن اﻃﻼﻋﺎت ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﻛﻮدک، میﺗﻮان از ﺳﺆاﻻتی ﺑﺎ ﭘﺎﺳﺦ‌ﻫﺎی ﻧﺎﻣﺸﺨﺺ ﻳﺎ آزاد اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺮد؛ ﭘﺮﺳﺶﻫﺎیی در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ اﻓﻜﺎر، رﻓﺘﺎر و ﻫﻴﺠﺎﻧﺎت کودک.

علاوه بر اهمیت تأثیر و نقش بازی در رشد فکری و هیجانی کودکان پیش‌دبستانی، بازی می‌تواند کارکردهای متفاوتی برای والدین داشته باشد؛ به طور مثال پی بردن به علایق و عواطف کودک و برقراری ارتباطی خاص با کودک و با زبان مخصوص خودش. در موارد ناسازگاری و مشکلات و ترس‌ها می‌توان با کمک متخصصان از بازی به عنوان ابزار درمانی نیز بهره برد.

تکمیل پازل و بازی‌های حل مسأله، ساختن اشکال جدید با لگو، انداختن توپ در سبد، بازی با شن، نوشتن و نقاشی کردن، حدس زدن کلمات، بازی با ابزارآلات موسیقی، دوچرخه‌سواری یا بازی‌های پرتحرک کودکان با هم از بازی‌های مناسب ۵ تا ۷ سالگی هستند.

مقالات مرتبط