تعریف وسواس فکری عملی و نشانه های آن

در این مقاله به بررسی تعریف وسواس فکری عملی و نشانه های آن می پردازیم. به طوری کلی وسواس یکی از شایع‌­ترین انواع تیک ­هایی است که باعث بروز مشکلاتی برای افراد و خانواده­ ها می ­شود. وسواس اختلال ویژه ­ای است که ویژگی بارز آن، وسوسه‌­انگیزی است. روانشناسان وسواس را نوعی بیماری می ­دانند که تعادل روانی و رفتاری را از بیمار سلب و او را در سازگاری با محیط دچار مشکل می­ سازد. در حقیقت حالتی است که در آن، فکر، میل یا عقیده­ای خاص که اغلب وهم‌آمیز و اشتباه است، آدمی را دربند خود می ­گیرد، آن چنان که حتی اختیار و اراده را از او سلب کرده و او را وامی ­دارد حتی رفتاری را برخلاف میل و خواست خود انجام دهد. بیمار هرچند به بیهودگی کار یا افکار خود آگاه است، نمی­ تواند از قید آن رهایی یابد. در این میان شناخت ویژگی­ های وسواس، انواع آن و خصوصیات افراد مبتلا به آن، ما را در انتخاب درمانی مناسب، یاری خواهد کرد.

تعریف وسواس فکری عملی

اختلال وسواس فکری-عملی   يکی از اختلالات رفتاری ناتوان‌کننده­ای است که با افکار مزاحم تکراری و ناخواسته، فرد را

به انجام اعمال وسواسی و بيهوده و همچنين فروبردن در اعماق افکار ناراحت‌کننده وادار می­ کند. وسواس ­ها عبارتند از: باورها، افکار، تکانه­ ها يا تصاوير سمجی که به دليل ناهمخوانی، اضطراب و پريشانی چشمگيری ايجاد می ­­کنند. وسواس ­های عملی رفتارهای تکرارشونده يا اعمال ذهنی هستند که با هدف جلوگيری يا کاهش اضطراب و پريشانی انجام می ­شوند (بارلو،۲۰۰۸)  ويژگی عمده­ اين وسواس ­ها (افکار و رفتارها) لذت‌بخش نبودن آنها برای فرد مبتلا است ولی بيمار به نشخوار افکار و تکرار اعمال ادامه می­ دهد تا شايد از ناراحتی­ هايی که برای او به وجود می ­آيد، کاسته شود. نشانه­ های اين اختلال، با آشفتگی فردی و ناتوانی­ کارکردی همراه است. متداول­ ترين وسواس ­های فکری عبارتند از: افکار مکرر درباره آلودگی، ترديدهای مکرر، لزوم قرار گرفتن اشياء با يک نظم خاص، تکانه ­های پرخاشگرانه يا زننده و تصويرسازی ذهنی جنسی.

مشخصات افراد مبتلا به وسواس

  •  در افراد وسواسی، باورهايی وجود دارد که باعث ارزيابی غلط از افکار ناخواسته شده و فرد را دچار مشکل می­ سازد. اين باورها عبارتند از: اهميت بيش از حد قائل شدن برای افکار، اشتغال ذهنی زياد نسبت به کنترل افکار، بيش‌برآورد کردن تهديد، عدم تحمل بلاتکليفی و کمال‌گرايی.
  • افراد مبتلا به وسواس، کمال‌گرايی بالايی دارند و تحمل ابهام و بلاتکليفی برای آنان مشکل است. آنها سعی دارند با تغيير يا کاهش ميزان شدت اين باورها و افکار، از شدت افکار وسواسی بکاهند (ویتال و همکاران، ۲۰۱۰).
  •  عدم تحمل بلاتکليفی نوعی خطای شناختی است که بر چگونگی دريافت، تفسير و واکنش فرد به يک موقعيت نامطمئن تأثیر می­ گذارد. افرادی که نمی ­توانند بلاتکليفی را تحمل کنند، موقعيت ­های بلاتکليفی را تنش‌برانگيز، منفی و فشارزا توصيف می ­کنند و سعی می­ کنند از اين موقعيت‌ها اجتناب کنند و اگر در اين موقعيت ­ها قرار بگيرند، کارکردشان دچار مشکل می‌شود.
  •  همچنین به سبب مشکلات جسمی يا روانی، رضایت مندی زناشويی کمتر می‌شود، استحکام و دوام خانواده دچار تزلزل خواهد شد و پيامدهای منفی به دنبال خواهد داشت. این افراد، رضایت زناشویی پایین­ تری دارند.

افرادی که در زندگی شخصی حساس­ تر هستند و به محیط خود و تنش ­های آن، واکنش شدیدتری نشان می­ دهند، امکان ابتلا به بیماری وسواس در آنها بیشتر است و غلبه­ وسواس بر آنها شدیدتر می ­شود. در بین فرزندانی که والدین آنها بیش از اندازه به محکوم کردن آنها می ­پردازند، این اختلال بیشتر دیده می­ شود.

پاره­ای از تحقیقات نشان داده ­اند که شخصیت والدین، الگوهای فرزندپروری و حتی مشخصات ژنتیکی و روابط محیطی در ایجاد این اختلال مؤثرند. به همین سبب وسواس ممکن است در بین دوقلوهای همسان بیشتر دیده شود.

مادران حساس و کمال‌گرا، زمینه را برای وسواسی شدن فرزندان فراهم می ­کنند؛ به‌خصوص والدینی که رفتار کودک را بر اساس ضابطه­ های خود و به صورتی دقیق می ­خواهند و انعطاف‌پذیری کمتری دارند. چراکه تربیت خشک و مقرراتی در بروز این مسأله، بسیار مؤثر است.

عده ­ای از افراد مبتلا به وسواس، کسانی هستند که دائماً این عبارات به گوششان خورده است: «آدم بی‌عرضه ­ای هستی. لیاقت نداری. به درد زندگی نمی­ خوری و…» و از بابت عدم لیاقت از والدین و برادران و خواهران ارشد خود، سرکوفت شنیده وتنبیه شده ­اند. در این صورت فرد می­ کوشد که برای راضی نگه داشتن اطرافیان خود دقت افراطی در کارهای خود انجام دهد و در همه مسائل با باریک‌بینی و موشکافی وارد شود. به طور کل، والدین لجوج، سمج، ایرادگیر و عیب‌جو و ملامت گر، زمینه را برای بروز وسواس فراهم می‌کنند.

مقالات مرتبط

ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.