اخبار و جشنواره ها

مهارت‌های اجتماعی در کودکان

با توجه به اینکه مهارت‌های اجتماعی اکتسابی است و به وسیله آموزش در رفتار کودک شکل می‌گیرد، اهمیت زیادی در بحث تعلیم و تربیت دارد. در این مقاله نگاهی داریم به ضرورت آموزش این مهارت‌ها به کودکان.

مهارت‌های اجتماعی و اقدامات مربوط به آن، یکی از فعال‌ترین عرصه‌های تحقیقات روانشناسان رفتاری بوده است. اگرچه بیشتر این تحقیقات در مورد بزرگسالان بوده است ولی به طور پیوسته توجه خاصی به مهارت‌های اجتماعی کودکان نیز وجود داشته است. تحقیقات نشان داده‌اند در طول سال‌های مدرسه ۱۰ تا ۱۵ درصد همه کودکان به وسیله همسالان خود طرد می‌شوند که این خود باعث به وجود آمدن مشکلاتی مانند فرار از مدرسه، عدم پیشرفت تحصیلی، پرخاشگری و جرم و جنایت می‌شود. (کاظمی، ۱۳۹۰)

مهارت‌های اجتماعی

در حال حاضر بسیاری از محققان اتفاق نظر دارند که مهارت‌های اجتماعی آموختنی هستند زیرا کودکانی که در محیط‌های نامناسب بزرگ شده‌اند، از لحاظ اجتماعی رفتارهای نامعقول دارند و قادر به تکلم مؤثر و مفید نیستند. با توجه به این مسائل، دست‌اندرکاران تعلیم و تربیت نقش مهمی در طراحی برنامه‌های آموزشی مهارت‌های اجتماعی داشته‌اند و با استفاده از تجارب خود و همچنین تئوری‌های مطرح‌شده در این حوزه برنامه‌­های مربوط به آموزش مهارت اجتماعی را طراحی می‌کنند. با مرور تحلیل‌های ارائه شده در مورد مهارت‌های اجتماعی نتیجه گرفته می‌شود که کسی که دارای مهارت اجتماعی است، با دیگران طوری ارتباط برقرار می‌کند که بتواند به حقوق، رضایت خاطر یا انجام وظایف خود در حد معقولی دست یابد بی‌آنکه حقوق، رضایت خاطر یا وظایف دیگران را نادیده بگیرد و در عین حال بتواند با دیگران تعامل داشته باشد. مهارت‌های اجتماعی، رفتارهایی اکتسابی هستند که از طریق مشاهده، مدل‌سازی، تمرین و بازخورد آموخته می‌شوند. این مهارت‌ها رفتارهای کلامی و غیرکلامی را دربرمی‌گیرند، پاسخ های مناسب و مؤثر را شامل می‌شوند، بیشتر جنبه تعاملی داشته، تقویت‌های اجتماعی را به حداکثر می‌رسانند، براساس ویژگی‌ها و محیطی که فرد در آن واقع شده است، توسعه می‌یابند و از طریق آموزش رشد می‌کنند. (ابوالقاسمی، ۱۳۹۰ و طهوریان، ۱۳۸۸)

مهارت‌های اجتماعی در کودکان

هنگامی که به کودک مهارت‌های اجتماعی را آموزش می‌دهیم، انتظار داریم که در رفتارهایی به خوبی عمل کند. این رفتارها عبارتند از: اشتراک وسایل، پيروی از دستورالعمل‌ها و راهنمايی‌ها و اطلاع گرفتن از ديگران، معرفی خود به ديگران و پاسخ مناسب به رفتار ديگران و خويشتن‌داری در موقعيت‌های دشوار (نظير استهزا شدن)، همچنين رفتارهايی که در موقعيت‌های غيردشوار ضروری به نظر می‌رسد؛ نظير رعايت نوبت و مصالحه در مجادله.

تمرینات مداخله‌ای می‌تواند به وسیله بازی و ایفای نقش به صورت کنترل لحن صدا، برقراری ارتباط چشمی، حالات چهره و ژست بدنی، شناسایی هیجانات، تفسیر زبان بدن، پیوستن به یک گروه، ملاقات با افراد جدید، سؤال پرسیدن، سهیم شدن، همکاری کردن و شناسایی دوستان واقعی برای کودکان انجام شود.

شناخت ارزش‌ها و دلیل مهم بودن آنها و شناسایی هیجانات و احساساتی که ممکن است فرد در زمان‌های مختلف تجربه کند، می‌تواند به مهارت اجتماعی کودکان کمک کند. به منظور شناخت این احساسات، کمک گرفتن از بازی‌درمانی و اجرای نمایش توسط کودکان با داستانی که هیجانات مختلف غمگینی، خوشحالی، عصبانیت و ترس را برمی‌انگیزد، مفید خواهد بود.

زمانی که کودک از احساس خود آگاه است،  اغلب برایش راحت است که با دیگران همراه باشد. می‌توان موقعیت‌هایی را برای کودک با موقعیت‌های روزمره زندگی شبیه‌سازی کرد. مثلاً از کودکان بخواهیم برای شناخت احساس و دلیل وجود این احساس تلاش کنند. هیجانات خود را کنترل کنند. خودکنترلی و اهمیت حفظ خونسردی در مواقع فشار روانی و کنترل کردن رفتار برانگیخته شده را آموزش ببینند. مهارت کنترل هیجان را بیاموزند. شناخت دلیل هیجان، حفظ آرامش و استفاده به‌موقع از کلمات، افکار و اعمال به جای عمل فیزیکی از جمله این آموزش‌ها است.

 استفاده از ایفای نقش می‌تواند مؤثر باشد. می‌توانیم در یک گروه به هر کودک بر اساس داستانی یک نقش بدهیم و مواردی مانند ارزیابی رفتار عمدی و غیرعمدی را در برخوردهای روزانه بین همکلاسی‌ها آموزش دهیم.

 استفاده از روش بارش مغزی نیز می‌تواند مؤثر باشد. به این صورت که کودک متوجه شود راه حل‌های مختلفی برای یک مسأله وجود دارد و با تفکر راه‌های مختلف را برای مشکل عنوان شده توسط مشاور یا مربی پیشنهاد دهد و راه حل‌ها در گروه به بحث گذاشته شود. با این روش می‌توانیم به کودکان این مسأله را بیاموزیم که بیش از یک راه حل برای هر مشکل وجود دارد. یافتن راه حل‌های جایگزین حل مسأله اجتماعی نیز بر مهارت‌های اجتماعی کودکان مؤثر بوده است.

در نهایت باید بگوییم که با روش‌های خاص اجرایی مانند بازی و ایفای نقش می‌توان مهارت‌های اجتماعی را به کودکان آموخت و در صورتی که کودک آموزش‌های لازم را ببیند، می‌شود از بحران‌های دوران نوجوانی و بزرگسالی جلوگیری کرد.

مقالات مرتبط
ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.