اخبار و جشنواره ها

کاهش اضطراب امتحان با افزایش خودکارآمدی

یکی از عوامل بسیار مهمی که می‌تواند میزان موفقیت فرد را در فعالیت‌های آموزشی تحت تأثیر خود قرار دهد، مبحثی به نام اضطراب امتحان است؛ مقوله‌ای که به ویژه در ایام امتحانات از رسانه‌های مختلف شنیده می‌شود و هر یک از کارشناسان راهکارهایی را نیز جهت رفع آن ارائه می­‌دهند. باید به این امر توجه داشت که عوامل متعددی در اضطراب امتحان دخیل هستند؛ از جمله عوامل فردی، آموزشگاهی، اجتماعی و خانوادگی. اضطراب امتحان دربرگیرنده گونه‌ای از اضطراب است که در موقعیت ارزشیابی یا حل مسأله بروز می‌­کند و محور آن تردید درباره عملکرد و پیامد آن افت بارز توانایی مقابله با موقعیت است. به علاوه، تجربه‌ای ناخوشایند است که باورها، نگرش­‌ها و انگیزه­‌های فرد را نیز تحت تأثیر قرار می­‌دهد (خسروی و بیگدلی، ۱۳۸۷). اضطراب امتحان معمولاً در سنین ۱۲-۱۰ سالگی شکل می­‌گیرد و تا دوران بزرگسالی و حتی تحصیلات دانشگاهی ادامه می­‌یابد. اضطراب امتحان یکی از دلایل افت تحصیلی در دانش‌آموزان است و باید با آن مقابله کرد.

کاهش اضطراب امتحان با افزایش خودکارآمدی

خودکارآمدی

عوامل بسیاری در محیط آموزشی وجود دارد که می‌تواند باعث کاهش اضطراب در زمان امتحان شود. یکی از فواید آموزشی، افزایش خودکارآمدی و تقویت باور مثبت فرد در مورد توانایی‌­های خودش است. اضطراب امتحان نوعی دلمشغولی ذهنی است که با خودکم‌انگاری و تردید درباره توانایی­‌های خود مشخص می‌شود و غالباً به ارزیابی شناختی منفی، عدم تمرکز حواس و واکنش­‌های فیزیولوژیکی نامطلوب و افت عملکرد تحصیلی می‌انجامد. واضح است که تکرار شکست در امتحان­‌ها، احساس پایین‌تری از کارآمدی را در فرد به وجود می­‌آورد و بین خودکارآمدی و موفقیت تحصیلی رابطه وجود دارد (دیزت،[2] ۲۰۱۱). به طور کلی افراد دارای اضطراب امتحان معمولاً دارای سطوح پایینی از خودکارآمدی بوده و احساس درماندگی و ناتوانی می­‌کنند و نیز قادر نیستند که رویدادهای امتحان را تحت کنترل و نفوذ خود درآورند. همچنین این افراد باور دارند که هر تلاشی برای موفق شدن در امتحانات، بیهوده و محکوم به شکست است. در چنین شرایطی چنانچه تلاش­‌های اولیه آنها برای غلبه بر موانع و مشکلات امتحان غیرمؤثر باشد، احتمالاً به سرعت تسلیم می­‌شوند.

تقویت خودکارآمدی دانش­‌آموزان

آموزش مهارت­‌های تحصیلی از جمله بررسی عوامل اتلاف وقت، مدیریت زمان، تمرکز حواس و بررسی منشأ حواس‌پرتی به تقویت خودکارآمدی دانش‌آموزان کمک می‌کند.

بسياري از مطالعات عامل نگرش­‌های ناكارآمد را به عنوان عامل زمينه‌ساز اختلالاتی همچون اضطراب می­‌دانند. بدین ترتیب بایستی به دانش‌آموز نشان داد که نگرشی همچون «من ناتوان هستم» در هنگام امتحان به صورت اضطراب بروز می­‌کند. پس افکار منطقی همچون «من می­‌توانم در دروسی که ضعیف هستم، مهارت کسب کنم»، او را قدمی رو به جلو خواهد برد. در حقیقت متخصصان، اختلالات اضطرابی را ناشی از باورهای نامناسب می­‌دانند. چراکه وجود اين نگرش­‌های منفی و ناكارآمد بر نحوه تفسير افراد از وقايع تأثير مي­‌گذارد و باعث ايجاد هيجانات نامناسب می‌شود (ویچ[3] و همکاران، ۲۰۰۳).

ارائه­ تشویق­‌های کلامی از جانب دیگران موجب افزایش اعتماد به نفس و خودکارآمدی دانش­‌آموز می­‌شود و در نتیجه اضطراب امتحان را در او کاهش خواهد داد.

دانش‌آموزان بایستی بیاموزند که داشتن دانش، مهارت­‌ها و دست‌آوردهای قبلي افراد، پيش‌بينی‌كننده­‌های مناسبی برای عملكرد آينده افـراد در امتحانات نيستند، بلكه باور انسان به توانايي­‌های خود در انجام چگونگی عملكرد خويش مؤثر است و همین امر است که اضطراب آنها را کاهش خواهد داد.

مسأله مهم این است که به دانش­‌آموزان این باور را ارائه کنیم که انسان­‌های کارآمد کسانی هستند که می‌­توانند از افکار و احساسات منفی نظیر ناامیدی و اضطراب رهایی یابند و از سبک­‌های یادگیری مناسب بهره صحیح را برده و در فراز و نشیب‌های زندگی کمتر با مشکل مواجه ­شوند. چراکه باورهای خودکارآمدی فرد بر رفتار او و میزان تلاش او در یک کار تأثیر می­‌گذارد.

از جمله عوامل متعددی که پیشرفت تحصیلی را تحت تأثیر قرار می­‌دهد، سبک­‌های یادگیری[4] است که می­‌تواند بر جریان یادگیری اثرات فراوانی بگذارد و آگاهی از آن، بر کاهش اضطراب امتحان مؤثر است. برحسب تعریف، سبک یادگیری یک رفتار عادتی و متمایز برای کسب دانش و مهارت­‌ها یا بازخوردها است که از طریق مطالعه یا تجربه کسب می­‌شود یا شیوه‌ای است که دانش­‌آموزان در یادگیری مطالب درسی خود به سایر شیوه ­ها ترجیح می‌دهند (سیف، ۱۳۸۰).

زمانی که سبک­‌های یادگیری و نوع ترجیحات دانش‌آموزان شناسایی و در نظر گرفته شود، انگیزش آنها برای یادگیری افزایش می‌یابد و زمانی که دانش‌آموزان برای یادگیری بیشتر برانگیخته می­‌شوند، پتانسیلی برای یادگیری گسترده وجود دارد. بنابراین، معلمان می­‌توانند با شناخت ترجیحات یادگیری دانش‌آموزان بر سر کلاس درس و قرار دادن آنها در محیط مناسب آموزشی از لحاظ امکانات و طراحی محیط و حتی دما و نور، به دانش‌آموزان در دریافت و سازماندهی اطلاعات کمک کنند. این‌گونه آموزش باعث می­‌شود که دانش‌آموزان اطلاعات را به درستی رمزگردانی کرده و در جلسه امتحان به راحتی و با اضطراب کمتری آن را بازیابی کنند و در نتیجه بازیابی مناسب اطلاعات درسی، خودکارآمدی و باور مثبت دانش‌آموزان در مورد توانایی‌های خودشان افزایش می­‌یابد (عبادی، ۱۳۸۴).

اضطراب تحصیلی در حیطه آموزش و پرورش، از عوامل مخل و مخرب به حساب می­‌آید. تأثیر منفی اضطراب امتحان بر فرآیندهای تعلیمی و تربیتی توسط پژوهش‌های متعدد و مختلفی نشان داده شده است. با توجه به پیامدهای گوناگون اضطراب در زندگی دانش‌آموزان و خانواده‌های آنها توجه به این مقوله بسیار حائز اهمیت است. اگر اضطراب از حد خاصی بیشتر باشد، در روند تحصیل دانش­‌آموز اختلال ایجاد می­‌کند. بایستی به دانش‌آموزان، موارد لازم را ارائه داد تا بتوانند به موقعیت‌ها و شرایط اضطراب‌آور به گونه‌ای پاسخ دهند که آسیبی به روان و جسم آ­نها وارد نشود، زیرا که اضطراب ریشه بسیاری از بیماری‌های روانی است. با عوامل روانشناختی نظیر مفهوم خودکارآمدی، به میزان زیادی می‌توان از این امر پیشگیری کرد.

امتیاز دهید
مقالات مرتبط
ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.