اخبار و جشنواره ها

تاثیر موسیقی بر هوش کودک

امروزه موسيقی به عنوان یکی از ابزارهای پرورش و تقویت هوش کودک شناخته شده است. بر اساس تحقیقات صورت گرفته در چند دهه اخیر، موسیقی رابطه مستقیمی با هوش دارد و به رشد عملکردهای ذهنی کمک شایانی می‌کند.

خوشبختانه به دلیل پیشرفت تکنولوژی و بالا رفتن دانش متخصصان موسیقی، شیوه‌های نوین آموزش موسیقی به کودکان در کشور ما نیز رواج گسترده‌ای یافته است. کلیه مربیان بر این باور هستند که شیوه آموزش موسیقی به کودکان با زمان‌های گذشته فرقی اساسی کرده و کودکان می‌بایست نخست توانایی ارتباط برقرار کردن با آلات موسیقی را پیدا کنند. از این رو، این مربیان با روندی «نرم‌نرمک»، ذهن و نورون‌های مغزی کودکان را برای نواختن و آموزش‌های پیشرفته موسیقی آماده می‌کنند. تعدادی از تحقیقات به اثرات خارق‌العاده موسیقی بر مغز و توانایی‌های ذهنی کودکان پرداخته‌اند که در این مقاله، به برخی از آنها اشاره می‌کنیم.

هوش و موسیقی

به طور کلی روانشناسان می‌گویند گوش دادن به موسیقی موتسارت، هوش كودک و حتی خودتان را بالا می‌برد. آزمایش‌ها نشان داده افراد بلافاصله پس از آهنگ «سوناتا»ی موتسارت مهارت‌های دیداری فضایی‌شان افزایش می‌یابد. آنها معتقد هستند افراد با گوش دادن به این نوع موسیقی، خلقشان بالا رفته و احساسات منفی آنها کاهش می‌یابد و در نتیجه عملکرد ذهنی‌شان افزایش می‌یابد. البته هیچ شواهدی علمی و تحقیقاتی تا کنون به دست نیامده كه گوش دادن صرف به موسیقی به طور مستقیم،  آن هم برای مدت زمان طولانی شما را زیرک‌تر و باهوش‌تر بسازد اما در عوض، وقتی کودکتان در جلسات موسیقی شرکت می‌کند و با آلات موسیقیایی بازی می‌کند، هم رشد فیزیکی مغزش تغییر کرده و هم در تكالیف غیرموسیقیایی موفق‌تر عمل می‌کند.

چگونه آموزش موسيقی مغز را تغییر میدهد؟ 

تكنولوژی اسكن مغزی به متخصصان این امكان را می‌دهد كه فعالیت مغز را مشاهده كنند. نتایج تحقیقات نشان می‌دهد که موسیقیدان‌ها شكل مغزشان متفاوت است. به علاوه، افرادی كه از كودكی با آلات موسیقیایی سر و کار دارند، در پاسخگویی به صداها واکنش‌های بهنجار و سریع‌تری دارند. به عبارت دقیق‌تر، ساقه مغز این افراد قوی‌تر یا ضخیم‌تر است. از طرف دیگر افرادی كه با آلات موسیقی كیبورددار می‌نوازند، ناحیه‌ای از مغزشان كه حركات انگشتان را كنترل می‌كند، بسیار عریض و بزرگ‌تر است.

همچنین اسكن‌های مغزی كودكان ١٠ تا ١٢ ساله‌ای كه موسیقی می‌نوازند، نشان داده است كه كودكانی كه با آلات موسیقیایی بازی می‌كنند، به طور بارز حجم ماده خاكستری مغزشان در نواحی كرتكس حركتی و لوب‌های پس‌سری بزرگ‌تر و بیشتر است.

در نتیجه، موسیقیدان‌ها به طور مشخص ماده خاكستری مغزشان، در چند ناحیه بزرگ‌تر است. از این رو به نظر می‌رسد جلسات موسیقی سرعت و كیفیت آموزش را بالا می‌برد. بنابراین می‌بایست ببینیم که آیا این تفاوت‌ها با هوش ارتباط دارد و آیا آموزش موسیقی توانایی هوش غیرموسیقیایی را بالا می‌برد یا خیر؟!

چند مطالعه درباره مزایای موسیقی به كودكان نشان داده است که کودکانی که تحت تعلیمات موسیقی هستند، از مهارت‌های كلامی، نمرات آزمون‌های ریاضی، كاركردهای حافظه و انعطاف‌پذیری شناختی و آی‌کیوی بالایی برخوردار هستند.

یك مطالعه هم نشان داده كودكان چهار ساله‌ای كه هفته‌ای یک بار به مدت شش ماه در جلسات موسیقی شركت می‌كردند، عملكرد بهتری در آزمون مهارت‌های فضایی داشتند.

بررسی دیگری نیز نشان داد كه آی‌کیوی كودكان شش ساله‌ای كه یكی از ۳ نوع فعالیت زیر را در مدرسه گذراندند؛ جلسات موسیقی، جلسات كُر و جلسات نمایش در پایان سال تحصیلی، به میزان اندكی افزایش یافته بود. علاوه بر این، كودكانی که در جلسات موسیقی شركت كرده بودند، به طور بارزتر، پیشرفت بیشتری نسبت به سایرین داشتند. از طرفی نوجوانانی كه موسیقی كار می‌كنند، قدرت سخنوری‌شان در درازمدت افزایش می‌یابد.

با این همه، آنچه از بررسی مقالات ۲۰ سال اخیر، پیرامون بازتاب موسیقی بر روی مغز به دست می‌آید، این است که در کل یادگیری موسيقی به موارد زیر نیاز دارد:

ـ تمركز و توجه برای مدت طولانی

ـ رمزگشایی از سیستم سمبولیک پیچیده

ـ برگردان كدها و نت‌ها به الگوهای حركتی دقیق

ـ شناخت الگوی صداها در طول زمان

ـ تعیین تفاوت‌های زیر و بمی

ـ یادگیری قوانین و شكل نت‌ها

ـ به حافظه سپردن طولانی‌مدت یک قطعه موسيقی

ـ ردیابی كردن و بازآفرینی ریتم‌ها

ـ بداهه‌نوازی با رعایت اصول موسیقیایی

اگر كودكتان در هر یک از مهارت‌های بالا رشد كند، او بهبودهایی در رشد زبان و ریاضیات نیز نشان خواهد داد. شواهدی وجود نداد كه نشان دهد به طور ژنتیک افرادی كه IQ بالایی دارند، در موسیقی تبحر بیشتری داشته باشند اما شواهد نشان می‌دهد كه بازی موسيقی می‌تواند خودتنظیمی حافظه فعال را بالا ببرد و حتی می‌تواند به كودكان نارساخوان برای خواندن کمک كند.

به طور کلی موسیقی از دوران کودکی اثرات قابل توجهی بر روی ساختار فیزیکی مغز می‌گذارد. البته این تغییرات در درازمدت به روی لوب‌های پیشانی، پس‌سری و نواحی حرکتی مغز و نیز ساقه مغز اثر می‌گذارد. حجم بخش خاکستری مغز در میان موسیقیدان‌ها بسیار بیشتر از سایر افرادی است که با موسیقی سر و کار ندارند. به همین دلیل، با پیچیده‌تر شدن ساختارهای مغزی نواحی بیشتری از مغز درگیر فعالیت شده و در نتیجه، عملکرد مغز بالا می‌رود. بدین لحاظ چندی از تحقیقات نشان می‌دهند که IQ در کودکانی که با موسيقی سر و کار دارند، افزایش قابل توجهی دارد اما شواهدی وجود ندارد که افراد باهوش الزاماً بتوانند در موسیقی پیشرفت خارق‌العاده‌ای داشته باشند.

مقالات مرتبط
ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.