یادگیری زبان دوم در کودکان

0 70

با توجه به تغییر سبک زندگی و زیاد شدن مهاجرت در دنیای امروز، والدین اغلب به آموزش و یادگیری زبان دوم در کودکان می‌اندیشند.

و اینکه چگونه و از چه زمانی بهتر است این آموزش آغاز شود، از سؤال‌های متداول است. در این یادداشت نگاهی داریم به زمان مناسب یادگیری زبان دوم در کودکان.

حتماً روزانه با تبلیغات زیادی از طرف آموزشگاه‌های زبان و مهدکودک‌ها و مدارس دوزبانه روبرو شده‌اید و این سؤال در ذهنتان شکل گرفته است که چه موقع باید فرزندتان را تشویق به یادگیری زبان دوم کنید و چه زمانی کیفیت یادگیری بالاتر می‌رود و چگونه می‌توان کودک را به یادگیری زبان علاقمند کرد.

در مقوله آموزش زبان با موضوع دوزبانگی روبرو هستیم. دوزبانگی به معنای این است که با فرد از بدو تولد به دو زبان صحبت شود. مانند کودکان قومیت‌های مختلف که هم زبان قومیت خود را می‌آموزند و هم زبان رایج کشور، فارسی را. یا کودکان مهاجری که با دو زبان انگیسی و فارسی مواجه می‌شوند و در سنین بالاتر به یادگیری زبان دوم می‌پردازند. فـرد دوزبانـه ممکـن اسـت در هر دو زبان روان و فصیح باشد یا در یک زبان تسلط بیشتری داشته باشد.

یادگیری زبان دوم در کودکان، بله یا خیر؟

یادگیری زبان به کودکان

ابتدا به جواب این سؤال می‌پردازیم که آیا آموزش زبان و دوزبانگی بر بالا بردن توانایی‌های ذهنی کودکان مؤثر است؟

اغلب پژوهشگران پذیرفته‌اند که نیمکره چپ مغز در اکثر افراد نیمکره غالب در زبان‌آموزي است. یافته‌ها مؤید آن است که یکی از نیمکره‌هاي مغز به پردازش داده‌هاي زبانی می‌پردازد که اصطلاحاً به این پدیده برتري جانبی زبـان می‌گویند. پردازش زبانی عمـدتاً بـه نـیمکـره چـپ واگـذار می‌شود. ریاضیات و فلسفه، نظم و طبقه‌بندی، افکار منطقی و تحلیلگری، توجه به جزئیات و پردازش اطلاعات از کارایی‌های نیمکره چپ مغز است که می‌توانند با آموزش زبان تقویت شوند. پس همان طور که یادگیری‌های جدید باعث ورزیدگی مغز می‌شود، آموزش زبان نیز بر کارکرد مغز تأثیر مثبت می‌گذارد. علاوه بر این، گزارشاتی مبنی بر تأثیر مثبت دوزبانگی در هوش داده شده است. تأثیر مثبت دوزبانگی براي کودکانی که در مراحل اولیـه یـادگیري زبان هستند، بیشتر است در حالی که این تأثیر براي کودکانی که در مراحل بعدي به سر می‌برند کمتر ظاهر می‌شود. بـه ایـن معنی کـه تـأثیر مثبت دوزبانگی براي کودکان در سنین پایین‌تر بیشتر و براي کودکان در سنین بالاتر کمتر اسـت (به نقل از واعظی و همکاران، ۱۳۹۱) در ضمن مهارت‌های شنیداری افراد دوزبانه بالاتر از افردا تک‌زبانه است ( مطلق‌زاده، ۱۳۹۲).

با وجود اینکه تأثیرات مثبت آموزش زبان بر کارکرد مغز ثابت شده است، مخالفان و موافقانی در این مورد نظریه مطرح کرده‌اند. موافقان دوزبانگی اعتقاد دارند دوزبانگی به ويژه اگر در دوره کودکی آموزش داده شود، فرصت مغتنمی برای برقراری ارتباط بهتر با محیط پيرامون و دستيابی به رشد شناختی ، عاطفی و اجتماعی به شمار می‌آید و معتقدند که آموزش زبان دوم به کودکانی که زبان مادریشان زبانی غیر از زبان رسمی است، فرصت لازم را برای توسعه مهارت‌های شناختی فراهم می‌سازد. ويگوتسکی معتقد است که دوزبانگی موجب توسعه توانايي‌های شناختی، مهارت‌های فرازبانی و روانی شده و در دوران کودکی برای فرد پيامدهای مثبت بيشتری در مقايسه با بزرگسالی به همراه دارد. به علاوه می‌تواند مهارت‌های زبان اصلی را افزايش دهد و نواقص آن را جبران کند.

مخالفان دوزبانگی اعتقاد دارند این عمل موجب عقب‌افتادگی مرحله تکلم درکودک شده و تفاوت‌های دستوری در زبان به اختلال و بی‌نظمی فکری منجر می‌شود. کودک دوزبانه هنگام ورود به مدرسه چنان از نظر گفتاری عقب می‌ماند که آمادگی درک دروس را ندارد و سازگاری او با عوامل و شرایط محیطی مدرسه نسبت به کودکان یک‌زبانی به مراتب دشوارتر است. ناتوانی کودک دوزبانه در بیان مناسب مطالب موجب نگرانی بیش از حد درکودک شده و به همین دلیل کودکان دوزبانه با موانع سختی در سازگاری با محیط مدرسه روبرو می‌شوند و به دلیل بیان نامناسب مطالب، این کودکان مورد تمسخر کودکان دیگر قرار می‌‌گیرند و پیامد این وضع احساس خشم و افسردگی در این کودکان است. در نتیجه، این کودکان از گفتگو با دیگران خودداری کرده و به کودکانی خموش تبدیل می‌شوند که این امر بر شخصیت آنها اثر منفی به جا می‌گذارد ( به نقل از معروفی و همکاران، ۱۳۹۲).

از نظریات مخالف و موافق، به این نتایج کاربردی در آموزش زبان به کودکانمان دست می‌یابیم

یادگیری زبان به کودکان باعث رشد عقلانی فرد می شود

  • بهتر است که آموزش زبان دوم در سن پایین و همراه با زبان اول آغاز شود. البته ممکن است که با این روش کودک در ابتدا دچار مشکلاتی شود، از جمله اینکه کلمات و ساختارهای دو زبان را با هم استفاده کند و برای تفکیک آنها مدتی دچار مشکل شود یا در بعضی کودکان امکان دیر زبان باز کردن وجود دارد.
  • اگر کودک در موقعیتی است که نیاز مبرم به ارتباط کلامی به دو زبان دارد، از همان سال‌های اول با او با دو زبان صحبت شود. در غیر این صورت بهتر است که آموزش زبان را به موقعی موکول کنید که کودک تسلط کامل به زبان اول را دارا باشد. تسلط به این معنا که حروف را به خوبی بشناسد، کلمات را به درستی ادا کند، ساختار و قواعد زبان را درک کرده باشد و زمان‌ها را در جملاتش به خوبی ادا کند. معمولاً سن تسلط کودک به زبان اول سنین دبستان است. اگر کودکی هنوز در استفاده از زبان خود دچار مشکل است، صبر کنید تا در زبان اولش کاملاً تسلط پیدا کند و پس از آن آموزش زبان دوم را شروع کنید.
  • توجه داشته باشید که آموزش زبان در سنین ابتدایی با درس خواندن با زبان جدید متفاوت است. کودکانی که با زبانی جدید مجبور به درس خواندن می‌شوند، آسیب زیادی می‌بینند و حتماً باید به زبان دوم مسلط شوند و پس از آن شروع به درس خواندن با آن زبان کنند.
  • مدارس و مهدکودک‌های دوزبانه در صورتی می‌توانند کارایی لازم را داشته باشند که تکیه مطلق بر زبان دوم نداشته باشند و با زبانی که کودک بر آن مسلط است آموزش‌های غالب را انجام دهند تا کودک احساس ضعف نکند و باعلاقه به یادگیری زبان دوم بپردازد.
  • هدف خود را از آموزش زبان به کودک مشخص کنید. اگر قومیت خاصی دارید و تمایل دارید زبان آن در نسل جدید حفظ شود، حتماً در کنار صحبت به آن به زبان رایج کشور نیز با کودک صحبت کنید.
  • اگر تمایل دارید که کودکتان به زبان بین‌المللی آموزش ببیند ولی زبان کشور خود را نیز یاد بگیرد، با هر دو زبان از ابتدا با او صحبت کنید. فارسی صحبت کردن و بعد قرار دادن کودک در مدارس انگلیسی‌زبان خطا محسوب می‌شود چراکه کودک با حجم اطلاعات جدید مواجه می‌شود و از نظر یادگیری مفاهیم درسی و روابط اجتماعی دچار مشکل می‌شود.
  • با توجه به اینکه دوزبانگی مسأله‌ای اجتماعی و فرهنگی نیز هست، دیدگاه‌هایی در این زمینه نیز مطرح شده است. گاهی ممکن است یکی از زبان‌ها جایگزین زبانی دیگر شود. معمولاً کودکان به زبانی که با آن با همسالانشان ارتباط برقرار می‌کنند، علاقمندتر هستند. البته تسلط به زبانی که در مدرسه با آن درس می‌خوانند، برای کودکان ضروری است اما ممکن است والدین اصرار داشته باشند که زبان مادری کودک به خوبی حفظ شود. در این مورد می‌توان با ارتباط گرفتن با همسالان همزبان، علاقمند کردن کودک به کتاب‌ها و شعرها و فیلم و کارتون‌هایی به زبان مادری زبان اول را تقویت نمود.

آموزش زبان دوم باعث بهبود کارکرد مغز می‌شود و اگر زمان آموزش آن به خوبی انتخاب شود، می‌تواند تأثیرات مثبت اجتماعی و آموزشی بر زندگی کودکان داشته باشد.