تاثیر شیردهی در سلامت جسم و روان مادر و کودک

0 38

مسأله شیردهی همواره مورد توجه محققان بوده است و اکثراً بر مصرف شیر مادر تا دو سالگی تأکید کرده‌اند. در این یادداشت نگاهی داریم به باید و نبایدهای شیردهی و تأثیرات مثبت آن بر سلامت جسمانی و روانی مادر و کودک.

شیردهی و سلامت جسمی و روانی مادر و کودک

قسمت اعظم رشد جسمی و تكامـل روانـی كـودک در دو سال اول عمر صورت می‌گیرد و سریع‌ترین قسمت این رشـد و تكامل در سال اول و به‌خصوص شش ماهه اول زندگی است. كودكان در ۲ سـال اول زنـدگی بـیشتـرین حـساسیت را بـه عفونت‌های باكتریال دارند كـه ایـن امـر در مـواردی موجب مرگ و میر و بروز ناتوانی‌هـای جـسمی غیرقابل برگشت در آنان می‌شود. شیر مادر دارای فوایـد زیـادی اسـت؛ از جملـه فوایـد آن علاوه بر نقش مهم آن در تغذیـه کودک ، كـاهش میـزان ابـتلای كودک به بیماری‌های مختلف از جمله بیماری‌های گوارشـی و تنفسی و بیماری‌های اسهالی و عفونت‌های حاد تنفسی است. ایمن‌سازی كودک نیز بـدون تغذیـه او بـا شـیر مـادر ناقص است. چراکه شیر مادر، یک مایع بیولوژیک پیچیده و یک غذای بسیار مطلوب و ایده‌آل برای نوزاد است و می‌تواند حداکثر تعادل تغذیه‌ای را از نظر کیفیت و کمیت برای نوزاد فراهم کند. لذا تغذیه انحصاری با شیر مادر برای ۶ ماه اول زندگی و تداوم آن همراه با تغذیه تکمیلی تا ۲ سال مورد تأکید قرار گرفته است. (کریمی و همکاران، ۱۳۹۳ و رودباری و همکاران، ۱۳۸۳)

علاوه بر بیماری‌ها و مشکلات نوزادی استفاده از شیر مادر تا ۲ سالگی بر روی بیماری‌های بزرگسالی نیز تأثیرگذار است. شیر مادر از شیوع دیابت در نوجوانان جلوگیری می‌كند و همچنین خطر عفونت‌هـای ادراری را كـاهش و رشـد عـصبی كودک را افزایش می‌دهد. تحقیقات نشان می‌دهد كـه شـیر دادن مادر ممكن است مادر را نیز در مقابل ابتلا به سـرطان سـینه و برخی سرطان‌های تخمدان محافظت كند. همچنین اثبات شده است که کودکانی که با شیر مادر تغذیه کرده‌اند، در نوجوانی کمتر دچار چاقی می‌شوند. (مرادکر و همکاران، ۱۳۹۰ و رودباری و همکاران، ۱۳۸۳)

توجه داشته باشید اگر چه تغذیه با شیر مادر ضروری است ولی باید از ۶ ماهگی به بعد همراه با ادامه شیردهی از غذاهای تکمیلـی مناسـب اسـتفاده کـرد. پـس از ۶ ماهگی به دلیل رشد و تکامل سریع، تغییراتی در نیازهـای تغذیه‌ای کودک روی می‌دهد که فقط شیر مادر پاسخگوی این نیازها نخواهـد بـود و بـه همـین دلیـل در سـال دوم، استفاده از شیر مادر پس از دریافت غذای تکمیلـی کـافی توصیه می‌شود.

جدای از مسائل جسمی، شـیر مـادر باعـث ارتبـاط عـاطفی نـوزاد بـا مـادر شـده و ایـن ارتبـاط می‌توانـد در سـال‌های بعـدی زنـدگی روی ثبـات شخـصیتی کودک تأثیرگذار باشد. (الهی‌دوست و همکاران، ۱۳۹۰) کودک تا ۷ ماهگی ماهیت خود را جدای از مادر نمی‌داند و به شدت به او وابسته است و شیردهی می‌تواند بر دلبستگی سالم کودک به مادر تأثیرگذار باشد و توصیه شده است که حتی اگر مادران شیر خود را به کودک نمی‌دهند با تماس بدنی مناسب و نوازش و توجه شیر شیشه را به کودک بدهند.

با وجود تأکید زیاد متخصصان بر لزوم شیردهی مادران، امروزه کاهش میزان‌های شیردهی، یکی از اساسی‌ترین مشکلات بهداشت عمومی است که دلایل آن را اشتغال مادران، نداشتن شیر کافی، نگرفتن سینه مادر توسط نوزاد و سیر نشدن نوزاد دانسته‌اند.

یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت مادران در شیردهی ارتباط مؤثر و سالم مادر و کودک بلافاصله پس از تولد است. بنابراین خط مشی‌های بیمارستانی و مراقبت‌ها و مداخلات مامایی در هنگام زایمان اهمیت زیادی دارند. مثلاً جداسازی مادر و نوزاد بلافاصله پس از تولد، یکی از مسائلی است که بر روند شیردهی تأثیرگذار است. جداسازی مادر و نوزاد پس از تولد، حتی به صورت کوتاه‌مدت می‌تواند منجر به کاهش موفقیت نوزاد برای شروع رفتارهای غریزی تغذیه‌ای و کاهش اعتماد به نفس مادر در ارتباط با شیردهی شود. هر نوع تجربه شیردهی موفق، توانایی مادر را برای شیردهی بالاتر می‌برد. بنابراین به نظر می‌رسد که اقدامات حمایتی در زمان تولد مانند به حداقل رساندن مداخلات و عدم جداسازی مادر و نوزاد می‌تواند بر موفقیت شیردهی مؤثر باشد. مراقبت مادرانه آغوشی، نوعی مراقبت از نوزادان است که در آن نوزاد در تماس پوستی با مادر حمل می‌شود. نوزادان هنگامی که در تماس پوستی با مادرشان قرار می‌گیرند، رفتارهای فطری را از خود بروز می‌دهند. بروز این رفتارها منجر به افزایش پاسخ به تحریکات بدن مادر و بروز و پیشرفت رفتارهای تغذیه‌ای در نوزاد می‌شود که در نتیجه آن، نوزاد پستان مادر را می‌گیرد و توانایی مکیدن را به دست می‌آورد و شروع به تغذیه می‌کند اما جداسازی نوزاد از مادر در این مرحله برای انجام اقدامات مرسوم بیمارستان با بروز این‌گونه رفتارها تداخل داشته و منجر به ایجاد اختلال در شروع شیردهی می‌شود. لذا جداسازی نوزاد از مادر بلافاصله پس از زایمان منجر به کاهش موفقیت در تغذیه با شیر مادر می‌شود (کریمی و همکاران، ۱۳۹۳).

موفقیت در شیردهی بر عوامل روانی مادر شامل آرامـش و اسـترس، اعتمادبـه نفـس، افسردگی و سرحالی، پشتکار مادر، احساسات مادرانه و ایجاد محبت و وجدان مادری مؤثر است (الهی‌دوست و همکاران، ۱۳۹۲).

شیر مادر مهم‌ترین ماده غذایی است که کودک نیاز به تغذیه با آن دارد. علاوه بر تأثیر شیر مادر بر رشد جسمی کودک و حتی جلوگیری از بیماری‌های بزرگسالی، نحوه شیردهی و ارتباط و لمس درست کودک هنگام شیردهی بر اعتماد به نفس و آرامش مادر و نیز بر رشد عاطفی کودک و دلبستگی سالم مادر و کودک تأثیرگذار است.

مقالات مرتبط