علت ها و راهکارهای ترس از مدرسه

0 106

کودک با رسیدن به سن مدرسه مسائل جدیدی را تجربه می‌کند و ممکن است در ابتدا نتواند با حجم تغییرات کنار بیاید. یکی از مشکلات والدین با کودکان ترس از مدرسه است. در این یادداشت نگاهی داریم به علل این پدیده و راهکارهای مقابله با آن.

کودک و ترس مدرسه

ترس یک حالت هیجانی نسبت به خطر یا یک محرک مضر است که شخص از آن آگاه است. نخستین محیطی که کودک در آن چشم به جهان می‌گشاید، خانواده است. بنابراین طبیعی است که دور شدن از خانواده برای کودک به معنی از دست دادن یک محیط مأنوس باشد و در او ایجاد ترس کند. ترس غیرمنطقی از مدرسه در واقع به معنی امتناع از مدرسه رفتن است و یکی از نشانه‌های اضطراب جدایی والدین و خانه و خانواده یا شرایطی است که به آن وابسته است. با شروع فصل بازگشایی مدارس بسیاری از مادرانی که فرزندانشان برای اولین بار به مدرسه می‌روند، با مسأله ترس از مدرسه در کودکشان مواجه هستند. اگر چه ترس از مدرسه ممکن است در کودکان در دوره‌های مختلف تحصیلی وجود داشته باشد ولی نوع ترس در کودکان کلاس اول با کودکان دوره‌های دیگر متفاوت است. بعضی از آنان تقریباً دچار اختلال جدایی از والدین به خصوص مادرشان هستند. بر اساس مطالعات انجام شده کودکانی که به ترس از مدرسه دچار هستند، از افسردگی و حالات اضطرابی رنج می‌برند. دانش‌آموزی که دچار مشکلات مربوط به سلامت روانی شود و پیگیری و مداخله برایش انجام نشود، در معرض خطر ادامه‌دار شدن این معضل در مقاطع بالا است.. در روزها و هفته‌های نخستین، این نوع ترس همراه با علائم جسمانی و گریستن مداوم است. این علائم معمولاً در مواقعی که مدرسه رفتن منتفی است، فروکش می‌کند و در روزهای تعطیل و آخر هفته کمتر دیده می‌شود یا اصلاً دیده نمی‌شود. ترس از مدرسه در خانواده‌هایی که کودکان با فاصله زیاد از یکدیگر متولد می‌شوند، شایع‌تر بوده و در تمام طبقات اجتماعی مشاهده می‌شود ولی در میان دخترها کمی بیشتر از پسرها مشاهده می‌شود.

علائم مواجهه کودک با این نوع ترس:

ترس کودک از مدرسه و علائم آن

این کودکان ممکن است علائمی به عنوان فرآیند محافظتی برای مواجهه با موقعیت ناراحت‌کننده بروز دهند. علائم فیزیکی عمده شامل بی‌اشتهایی، تهوع، استفراغ، اسهال، سرگیجه، سردرد و درد شکم است. آنها حتی ممکن است تب خفیف نیز داشته باشند. علائم رفتاری و روانی شامل محکم چسبیدن به والدین یا پرستار، کج‌خلقی، وحشت‌زدگی هنگام جدا شدن از آنها، ترس از تاریکی یا تنها بودن در یک اتاق، کابوس‌های شبانه، ترس‌های اغراق‌آمیز از حیوانات، غول‌ها و دیوها و نگرانی مداوم از سلامتی خود و دیگران از دیگر علائم ترس از مدرسه به حساب می‌آیند. مؤلفه‌هایی که ترس از مدرسه را شامل می‌شوند، عبارتند از: ترس از ابراز وجود، فقدان اعتماد به نفس، ترس از عملکرد در مدرسه و امتحان. مؤلفه‌های اعتماد به نفس و ناتوانی در ابراز وجود به مهارت‌های اجتماعی کودک بازمی‌گردد که می‌توان قبل از ورود به مدرسه آنها را تقویت کرد ولی ترس از امتحان و در واقع ضعف عملکرد کودک در مدرسه، یا از خانواده ناشی می‌شود یا از مدرسه.

علل ترس از مدرسه

علت های ترس از مدرسه

علل ناشی از خانواده:

 گاهی آنچه ترس از مدرسه و عملکرد در مدرسه تلقی می‌شود، ترس از ترک منزل است. به نظر می‌رسد کودکانی که بیشتر به خانواده خود وابسته هستند و بیش از اندازه مورد توجه و حمایت والدین خود قرار داشته‌اند و استقلال کمی نسبت به سن خود دارند، بیشتر از سایرین دچار ترس و اضطراب جدایی از والدین و خانه می‌شوند. همچنین کودکانی که در خانوده‌های پرتشنج و ناامن زندگی می‌کنند، معمولاً در ورود به پیش‌دبستانی مشکل خواهند داشت. این کودکان همیشه نگران پیشامدهای درون خانه هستند و می‌ترسند زمانی که خارج از خانه هستند، اتفاق ناگواری در خانه رخ دهد. آنها همیشه از تنهایی و دور شدن از خانواده خود واهمه دارند. گاهی وقوع حوادثی مانند مرگ فردی از اعضای خانواده، جدایی کودک از خانواده، طلاق، تولد نوزاد جدید، کشمکش پدر و مادر، وابستگی بیش از حد کودک به مادر یا تجربه یک بحران خانوادگی مانند جابجایی، افسردگی، مشکلات مالی و بیماری درازمدت منبع ترس است و تحقیقات نشان داده این کودکان معمولاً مادرانی مضطرب، وسواسی، مردد، غیرمنطقی، برخوردار از هوش هیجانی پایین، نکته‌سنج و موشکاف، حساس و عاطفی دارند. بیشتر این کودکان در بیرون غیرفعال و ترسو هستند. پدران آنها معمولاً درون‌گرا، آرام و غیرفعال هستند و مادران در منزل مسلط و باقدرت می‌باشند و از کودک خود پشتیبانی می‌کنند. مادر یا پدری که در ارتباط با کودکان مفاهیم و نکته‌های منفی از محرک‌ها و مکان‌هایی مثل مدرسه یا درس خواندن می‌دهند یا تجربه‌های منفی توأم با وحشت، ترس و اضطراب خود از دوران تحصیلی و مدرسه یا تنبیه و توبیخ ها را به کودکان انتقال می‌دهند و از آنها می‌خواهند مواظب رفتارشان باشند، خواه ناخواه بذر امتناع و ترس از درس را در افکار آنها می‌پرورانند.

علل ناشی از مدرسه:

میزان پیشرفت تحصیلی کودکان متفاوت است و تعدادی از آنها در برخی زمینه‌ها قوی‌تر هستند. همچنین آماده شدن برای مدرسه تا حدی به انتظارات مدرسه مورد نظر از دانش‌آموزان بستگی دارد. ممکن است مدرسه بخواهد کودک در گوشه‌ای ساکت بنشیند و الفبا بیاموزد یا مدرسه‌ای دیگر انتظار داشته باشد دانش‌آموز با فعالیت بیشتر پیش برود. به نظر می‌رسد کودکانی که می‌توانند خود را با انتظارات مدرسه وفق دهند، از آمادگی بهتری برخوردار هستند. موارد مختلفی در مدرسه از جمله معلم ایرادگیر، توقعات زیاد از کودک، عدم پیشرفت تحصیلی و عدم پاسخ دادن به درس می‌تواند از منابع ترس باشد. گاهی اوقات وجود گروه‌هایی سرکش از دانش‌آموزان در مدرسه می‌تواند عاملی برای ترس سایر دانش‌آموزان در مدرسه باشد. در برخی موقعیت‌ها کودکان دیدگاه غیرواقعی و افراطی از توانایی‌ها و پیشرفت‌های خود دارند و این امر منجر به اضطراب بیشتر و گوشه‌گیری آنان می‌شود. اگر کودکی پس از گذشت ۳ تا ۴ هفته نتوانست با محیط وفق پیدا کند، باید علت این امر را در مسائل تربیتی و محیطی جستجو کرد.

ابتدا می‌بایست خانواده سعی کند از این معضل پیشگیری کند و این مهم با آموزش‌های اجتماعی و مراقبت‌های رفتاری پیش از سن مدرسه انجام‌پذیر است. در صورتی که پیشگیری مؤثر نبود و کودک دچار مشکل شد، باید از مشاور کمک گرفت. روش‌هایی مانند رفتاردرمانی، بازی‌درمانی، حساسیت‌زدایی منظم و مواجهه می‌تواند در درمان این کودکان مؤثر واقع شود. توجه داشته باشید که در ابتدای ورود کودک به مدرسه این مسأله طبیعی تلقی می‌شود و درمان موقعی ضرورت دارد که ترس پایدار باشد و بعد از گذشت چند ماه از بین نرود.

مقالات مرتبط