یک جمله ساده مثل «آفرین» می‌تواند کودک را خوشحال کند، اما هر نوع تشویقی لزوماً به یک اندازه مفید نیست. نوع جمله‌ای که والد یا معلم به کار می‌برد، اینکه دقیقاً چه رفتاری را مورد توجه قرار میدهد و اینکه تشویق در چه موقعیتی گفته می‌شود، می‌تواند بر انگیزه و واکنش کودک اثر بگذارد.
اگر می‌خواهید بدانید برای تشویق کودک چه بگوییم، بهتر است به جای تعریفهای کلی، درباره رفتار، تلاش، راهبرد، پیشرفت یا ویژگی مشخصی که واقعاً مشاهده کرده‌اید صحبت کنید. برای مثال، به جای «تو خیلی باهوشی»، میتوانید بگویید: «دیدم برای حل این مسئله چند راه مختلف را امتحان کردی.»
پژوهش‌های روان‌شناختی نیز میان انواع مختلف تحسین تفاوت می‌گذارند. برای مثال، پژوهش‌های مرتبط با انگیزه نشان داده‌اند که تمرکز صرف بر «هوش» یا ویژگی‌های ثابت کودک می‌تواند در مواجهه با کارهای دشوار پیامدهای متفاوتی نسبت به بازخورد درباره تلاش، راهبرد و فرایند یادگیری داشته باشد.
جملات تشویقی کوتاه برای کودکان
اگر به دنبال چند جمله تشویقی کودکانه و کوتاه هستید که بتوانید در موقعیت‌های روزمره استفاده کنید، این نمونه‌ها شروع خوبی هستند:
- دیدم چقدر برای این کار تلاش کردی.
- خودت راه‌حلش رو پیدا کردی!
- ایده خیلی جالبی بود.
- روش متفاوتی برای حلش پیدا کردی.
- به تلاشی که کردی افتخار کن.
- دیدم تسلیم نشدی.
- این بار راه جدیدی رو امتحان کردی.
- چقدر با دقت انجامش دادی.
- معلومه برای این کار وقت گذاشتی.
- از اینکه خودت امتحانش کردی خوشحالم.
- پیشرفتت رو می‌بینم.
- این قسمت کارت خیلی خلاقانه بود.
- دوست دارم بدونم چطور به این ایده رسیدی.
- دیدم قبل از جواب دادن خوب فکر کردی.
- اینکه دوباره امتحان کردی خیلی ارزشمنده.
- خودت متوجه شدی کجای کارت نیاز به تغییر داشت.
- این دفعه با روش متفاوتی جلو رفتی.
- دیدم چقدر روی کارت تمرکز کردی.
- برای رسیدن به این نتیجه زحمت کشیدی.
- می‌تونی به پیشرفتی که کردی توجه کنی.
این جمله‌ها زمانی اثر بیشتری دارند که به رفتار واقعی کودک متصل باشند، نه اینکه صرفاً به صورت خودکار بعد از هر کاری گفته شوند. راهنمای What Works Clearinghouse نیز برای کودکان مدرسه‌ای بر «تحسین مشخصِ رفتار» تأکید می‌کند؛ یعنی به جای «کارت خوب بود»، مشخص شود کودک دقیقاً چه کاری را درست انجام داده است.
برای تشویق کودک چه بگوییم؟
اگر نمی‌دانید در یک موقعیت خاص چه جمله‌ای مناسب است، این فرمول ساده را امتحان کنید:
رفتاری که دیدم + چیزی که در آن ارزشمند بود
مثلاً:
- «دیدم اسباب‌بازی‌هات رو خودت جمع کردی؛ این یعنی مسئولیت کارت رو پذیرفتی.»
- «دیدم چند بار مسئله رو امتحان کردی تا راه‌حلش رو پیدا کنی.»
- «متوجه شدم قبل از اینکه جواب بدی، کمی فکر کردی.»
- «دیدم مداد رنگی‌هات رو با دوستت تقسیم کردی.»
- «برای نقاشی‌ات جزئیات زیادی اضافه کردی.»
این نوع بازخورد به کودک اطلاعات بیشتری میدهد و به او نشان میدهد چه رفتاری مورد توجه قرار گرفته است. منابع آموزشی IES نیز تفاوت میان تحسین کلی مانند «کارت عالی بود» و تحسین مشخص مانند «دیدم برای پیدا کردن پاسخ، اطلاعات متن را با دقت بررسی کردی» را برجسته می‌کنند.
جملات تشویقی برای نقاشی کودکان
گفتن «چه نقاشی قشنگی!» اشکالی ندارد، اما اگر همیشه از همین جمله استفاده کنید، کودک اطلاعات زیادی درباره کار خودش دریافت نمی‌کند.
به جای آن میتوانید بگویید:
- چه ترکیب رنگ جالبی انتخاب کردی.
- دیدم برای کشیدن این قسمت خیلی دقت کردی.
- این قسمت نقاشی‌ات توجه من رو جلب کرد؛ درباره‌اش برام توضیح می‌دی؟
- ایده جالبی برای این نقاشی داشتی.
- دیدم از چند رنگ مختلف استفاده کردی.
- برای این شخصیت جزئیات زیادی کشیدی.
- دوست دارم بدونم چرا این رنگ رو انتخاب کردی.
- معلومه برای این قسمت وقت گذاشتی.
- این دفعه یک چیز جدید به نقاشی‌ات اضافه کردی.
- روش کشیدن این قسمت با نقاشی قبلیت فرق داره.
- می‌بینم که داری در نقاشی‌هات جزئیات بیشتری اضافه می‌کنی.
- کدوم قسمت نقاشی‌ات رو بیشتر از همه دوست داری؟
تحسین مشخص به کودک کمک می‌کند بفهمد چه چیزی در کارش دیده شده است؛ حتی در راهنمای آموزشی IES، برای نقاشی نمونه‌ای ارائه شده که به جای «چه نقاشی زیبایی»، روی جزئیات مشخص اثر تمرکز می‌کند. (تفسیر نقاشی کودک)
جملات تشویقی برای درس خواندن و تکالیف
برای درس و تکالیف، بهتر است فقط نمره یا پاسخ درست را تشویق نکنید. فرایند حل مسئله، تمرکز، استفاده از راهبرد مناسب و اصلاح اشتباه نیز می‌توانند موضوع بازخورد باشند.
نمونه جمله‌ها
- دیدم برای پیدا کردن جواب چند روش مختلف رو امتحان کردی.
- قبل از اینکه جواب بدی، خوب به سؤال فکر کردی.
- این بار اشتباهت رو پیدا کردی و خودت اصلاحش کردی.
- برای حل این مسئله از روش جالبی استفاده کردی.
- دیدم تا وقتی متوجه موضوع نشدی، سؤال پرسیدی.
- امروز نسبت به دفعه قبل با تمرکز بیشتری کار کردی.
- روشی که برای مرتب کردن اطلاعات انتخاب کردی خیلی کمک‌کننده بود.
- حتی وقتی سؤال سخت شد، ادامه دادی.
- این قسمت رو نسبت به دفعه قبل بهتر انجام دادی.
- دوست داری توضیح بدی چطور به این جواب رسیدی؟
راهنمای آموزشی IES نیز توصیه می‌کند بازخورد مثبت تا حد امکان اطلاعاتی درباره رفتار یا مهارت مشخص کودک ارائه کند، نه اینکه فقط بگوید «خوب بود».
جملات تشویقی برای تلاش و پشتکار کودک
تشویق تلاش می‌تواند مفید باشد، اما بهتر است «تلاش» را به شکل دقیق و واقعی توصیف کنید.
به جای اینکه بعد از هر نتیجهای بگویید «مهم تلاشه»، میتوانید درباره کاری که کودک واقعاً انجام داده صحبت کنید:
- دیدم چند بار دوباره امتحان کردی.
- وقتی روش اول جواب نداد، روش دیگه‌ای رو امتحان کردی.
- برای رسیدن به این نتیجه تمرین کردی.
- دیدم قسمت سخت کار رو رها نکردی.
- متوجه شدی کجا مشکل داشتی و دوباره امتحان کردی.
- این بار از تجربه قبلیت استفاده کردی.
- پشتکار تو در این کار کاملاً دیده می‌شه.
- حتی وقتی سخت شد، ادامه دادی.
- برای بهتر شدن کارت از کسی کمک خواستی.
- نسبت به دفعه قبل پیشرفت کردی.
نکته مهم این است که تلاش به تنهایی هدف نیست. تلاش بی‌اثر یا استفاده از یک روش نامناسب لزوماً نباید صرفاً به خاطر «تلاش کردن» تحسین شود. بهتر است بازخورد در صورت امکان به راهبرد، پیشرفت یا رفتار مشخص کودک متصل باشد.
جملات تشویقی برای وقتی کودک اشتباه می‌کند
اشتباه می‌تواند فرصتی برای یادگیری باشد. در چنین موقعیتی، هدف تشویق نباید این باشد که کودک را متقاعد کنیم «همه چیز عالی است».
میتوانید بگویید:
- اشکالی نداره؛ حالا می‌دونیم این روش جواب نداد.
- دوست داری یک راه دیگه رو امتحان کنیم؟
- خودت متوجه شدی کجای کار اشتباه شد؟
- از این اشتباه چه چیزی یاد گرفتی؟
- بیا ببینیم دفعه بعد چه کاری رو متفاوت انجام بدیم.
- اشتباه کردن بخشی از یاد گرفتنه.
- دوست داری خودت دوباره امتحانش کنی؟
- این بار تجربه بیشتری نسبت به دفعه قبل داری.
- لازم نیست دفعه اول همه چیز درست پیش بره.
- بیا مرحله‌ای که سخت شد رو دوباره بررسی کنیم.
جملات تشویقی وقتی کودک شکست میخورد
بعد از شکست، جمله‌هایی مثل «اشکالی نداره، تو بهترین هستی» ممکن است به جای کمک کردن، احساس کودک را نادیده بگیرند.
گاهی بهتر است ابتدا تجربه کودک را بپذیرید:
- میدونم نتیجهای که میخواستی به دست نیومد.
- معلومه که از این نتیجه ناراحتی.
- دوست داری درباره چیزی که سخت بود صحبت کنیم؟
- این نتیجه قرار نیست همه توانایی‌های تو رو تعریف کنه.
- اگر دوست داری، میتونیم ببینیم دفعه بعد چه چیزی رو تغییر بدی.
- اینکه دوباره امتحان کنی، یک انتخاب شجاعانه است.
- از این تجربه می‌تونی برای دفعه بعد استفاده کنی.
- لازم نیست برای موفق شدن همیشه دفعه اول برنده بشی.
- بیا ببینیم از این تجربه چه چیزی یاد گرفتی.
- اگر خواستی، من کنارت هستم تا دوباره امتحانش کنی.
جملات تشویقی برای رفتار خوب و مسئولیت‌پذیری
تشویق رفتار اجتماعی نیز بهتر است مشخص باشد.
مثلاً به جای: «تو بچه خیلی خوبی هستی.»
بگویید:
- «دیدم وقتی خواهرت ناراحت بود، رفتی کنارش.»
- «اسباب‌بازی‌هات رو بدون اینکه ازت بخوام جمع کردی.»
- «وقتی دوستت صحبت می‌کرد، صبر کردی تا حرفش تموم بشه.»
- «دیدم وسیله‌ای رو که برداشته بودی سر جاش گذاشتی.»
- «از اینکه خودت مسئولیت این کار رو پذیرفتی خوشحالم.»
- «دیدم مدادت رو با دوستت تقسیم کردی.»
- «وقتی متوجه شدی کسی به کمک نیاز داره، بهش کمک کردی.»
- «قبل از اینکه از من کمک بخوای، خودت امتحانش کردی.»
در محیط آموزشی نیز راهنمای What Works Clearinghouse بر همین اصل تأکید دارد: بازخورد بهتر است رفتار مورد نظر را به‌طور مشخص نام ببرد.
جملات تشویقی برای کودکان بر اساس سن
یک جمله مناسب برای کودک پیش‌دبستانی الزاماً برای یک نوجوان مناسب نیست. هرچه کودک بزرگ‌تر می‌شود، بهتر است بازخورد به سمت توضیح، گفت‌وگو، استقلال و خودارزیابی حرکت کند.
برای کودکان ۳ تا ۵ سال
- «خودت تونستی کفش‌هات رو بپوشی!»
- «دیدم اسباب‌بازی‌هات رو جمع کردی.»
- «چه خوب که نوبت دوستت رو رعایت کردی.»
- «خودت راهش رو پیدا کردی.»
برای کودکان ۶ تا ۸ سال
- «دیدم برای حلش چند بار امتحان کردی.»
- «این بار قبل از جواب دادن خوب فکر کردی.»
- «کدوم قسمت این کار برات سخت‌تر بود؟»
- «راه‌حلی که پیدا کردی جالب بود.»
برای کودکان ۹ تا ۱۲ سال
- «چه چیزی باعث شد این روش رو انتخاب کنی؟»
- «دیدم اشتباهت رو بررسی کردی و تغییرش دادی.»
- «نسبت به دفعه قبل چه چیزی رو بهتر انجام دادی؟»
- «به نظرت برای بهتر شدنش چه کاری می‌تونی انجام بدی؟»
برای نوجوانان
- «دیدم خودت مسئولیت این تصمیم رو پذیرفتی.»
- «با اینکه سخت بود، تصمیم گرفتی ادامه بدی.»
- «به نظرم قبل از تصمیم‌گیری جوانب مختلف رو بررسی کردی.»
- «خودت فکر می‌کنی چه چیزی باعث شد این بار بهتر عمل کنی؟»
چگونه کودک را درست تشویق کنیم؟
تشویق کردن فقط انتخاب یک جمله مثبت نیست. نحوه تشویق، زمان آن و چیزی که در کودک مورد توجه قرار می‌دهید نیز اهمیت دارد.
۱. صادقانه تشویق کنید
کودکان همیشه تعریفهای اغراقآمیز را همان‌طور که بزرگسالان انتظار دارند دریافت نمی‌کنند.
اگر کاری واقعاً متوسط بوده، لازم نیست بگویید: «این فوق‌العاده‌ترین کاری بود که تا حالا دیدم!»
میتوانید چیزی واقعی‌تر بگویید: «دیدم برای این قسمت وقت گذاشتی.»
یا: «این قسمت نسبت به دفعه قبل تغییر کرده.»
تشویق وقتی اطلاعات واقعی درباره رفتار کودک ارائه می‌کند، کاربرد بیشتری دارد.
۲. تشویق را مشخص کنید
«آفرین» یا «کارت عالی بود» ممکن است خوشایند باشد، اما اطلاعات کمی ارائه میدهد. مقایسه کنید:
کلی: «کارت عالی بود.»
مشخص: «دیدم قبل از جواب دادن، مسئله رو مرحله‌به‌مرحله بررسی کردی.»
در منابع آموزشی IES، همین تفاوت میان praise عمومی و praise مشخص مورد تأکید قرار گرفته است.
۳. به جای برچسب‌زدن، رفتار را توصیف کنید
یکی از اشتباه‌های رایج این است که کودک را با صفاتی مثل «باهوش»، «نابغه»، «بهترین» یا «خوب» تعریف کنیم. برای مثال:
❌ «تو خیلی باهوشی.»
✅ «دیدم برای حل این مسئله چند راه مختلف رو امتحان کردی.»
❌ «تو بهترین نقاشی کلاس رو کشیدی.»
✅ «جزئیاتی که به نقاشی اضافه کردی خیلی جالب بود.»
این تفاوت اهمیت دارد، زیرا پژوهش‌های کلاسیک درباره تحسین هوش نشان داده‌اند که نوع بازخورد می‌تواند بر نحوه مواجهه کودکان با دشواری و شکست اثر بگذارد.
۴. تلاش، راهبرد و پیشرفت را ببینید؛ نه فقط نتیجه را
اگر کودک فقط برای نمره ۲۰، اول شدن یا برنده شدن مورد تشویق قرار بگیرد، ممکن است توجه او بیش از حد روی نتیجه قرار بگیرد. بهتر است گاهی این موارد را هم ببینید:
- روش حل مسئله
- تمرین
- اصلاح اشتباه
- استفاده از راهبرد جدید
- پرسیدن سؤال
- ادامه دادن پس از دشواری
- پیشرفت نسبت به گذشته
البته این به معنی آن نیست که نتیجه اصلاً مهم نیست. نتیجه می‌تواند مورد توجه قرار بگیرد، اما بهتر است تنها معیار بازخورد والد یا معلم نباشد. APA نیز بر اهمیت بازخورد مرتبط با تلاش، راهبرد و یادگیری در کنار نتیجه تأکید کرده است.
۵. کودک را با دیگران مقایسه نکنید
جمله‌هایی مثل: «تو از خواهرت باهوش‌تری.»
یا: «تو بهترین دانش‌آموز کلاسی.»
ممکن است در لحظه خوشایند به نظر برسند، اما تشویق کودک بر اساس مقایسه اجتماعی می‌تواند توجه او را از یادگیری و پیشرفت خودش به جایگاهش نسبت به دیگران ببرد.
به جای آن بگویید: «این قسمت رو نسبت به دفعه قبل بهتر انجام دادی.»
یا: «دیدم این بار روش جدیدی رو امتحان کردی.»
هدف این نیست که کودک هیچ‌وقت درباره عملکردش بازخورد نگیرد؛ هدف این است که ارزشمندی کودک به برتری نسبت به دیگران وابسته نشود.
۶. تشویق را ابزار کنترل کودک نکنید
این جمله را در نظر بگیرید: «اگر بچه خوبی باشی، مامان ازت خیلی راضی می‌شه.»
یا: «اگر این کار رو انجام بدی، می‌گم چه بچه باهوشی هستی.»
در این حالت، تشویق از یک بازخورد واقعی به ابزاری برای کنترل رفتار تبدیل می‌شود. بهتر است تا حد امکان رفتار مورد انتظار را واضح بیان کنید: «وقتی وسایلت رو جمع می‌کنی، اتاقت مرتب می‌مونه و پیدا کردن وسایلت هم راحت‌تر می‌شه.»
در محیط‌های آموزشی نیز راهنماهای جدید بر این نکته تأکید دارند که تحسین مشخص باید به رفتار مورد نظر مرتبط باشد و صرفاً به عنوان پاداش مبهم برای هر کاری استفاده نشود.
۷. بیش از حد و به صورت خودکار تشویق نکنید
هدف این نیست که بعد از هر کاری بگوییم: «آفرین!»
اگر کودک هر بار که یک کار ساده انجام میدهد، بلافاصله مقدار زیادی تعریف دریافت کند، تشویق ممکن است به یک واکنش خودکار و کم‌معنا تبدیل شود.
در مقابل، بازخورد مثبت را میتوان به رفتارهایی متصل کرد که واقعاً نیاز به توجه دارند.
در محیط آموزشی، IES توصیه می‌کند میزان بازخورد متناسب با نیاز باشد؛ برای آموزش یک رفتار جدید میتوان بازخورد بیشتری ارائه کرد و با تثبیت رفتار، دفعات آن را کاهش داد، در حالی که توجه مثبت همچنان بخشی از محیط باقی می‌ماند.
به جای این جملات چه بگوییم؟
| به جای این جمله | بهتر است بگویید |
|---|---|
| تو خیلی باهوشی | دیدم برای حلش چند راه مختلف رو امتحان کردی |
| تو نابغه‌ای | روش جالبی برای حل این مسئله پیدا کردی |
| تو بهترین بچه‌ای | از کاری که امروز انجام دادی خوشحالم |
| چه نقاشی قشنگی | درباره انتخاب رنگ‌هات برام توضیح می‌دی؟ |
| تو از خواهرت بهتری | این کار رو نسبت به دفعه قبل بهتر انجام دادی |
| تو همیشه عالی هستی | امروز دیدم خیلی روی کارت تمرکز کردی |
| میدونم دفعه بعد بهتر عمل می‌کنی | بیا ببینیم دفعه بعد چه چیزی رو میتونیم تغییر بدیم |
| مهم نیست، تو برنده واقعی هستی | میدونم نتیجه ناراحتت کرده؛ دوست داری درباره‌اش صحبت کنیم؟ |
| آفرین، چون نمره‌ات ۲۰ شد | دیدم برای این امتحان منظم تمرین کردی |
| بچه خوبی باش | بیا درباره رفتاری که انتظار داریم صحبت کنیم |
آیا تشویق زیاد برای کودک مضر است؟
پاسخ ساده‌ای مثل «بله» یا «خیر» دقیق نیست. مسئله فقط تعداد دفعات تشویق نیست؛ نوع تشویق، صداقت آن، ارتباطش با رفتار کودک و موقعیت نیز اهمیت دارد.
برای مثال، راهنمای What Works Clearinghouse توصیه می‌کند تحسین به رفتار مشخص کودک مرتبط باشد و با تثبیت رفتار، میزان بازخورد متناسب با شرایط تنظیم شود.
همچنین پژوهش‌ها درباره تحسین اغراقآمیز، تحسین هوش و تحسین مشروط نشان داده‌اند که نوع نامناسب تحسین می‌تواند پیامدهایی متفاوت از یک بازخورد دقیق و متناسب داشته باشد.
بنابراین سؤال بهتر این است: آیا تشویقی که می‌کنم واقعی، مشخص و مرتبط با رفتار کودک است؟
آیا بهتر است کودک را برای هوش تشویق کنیم یا تلاش؟
بهتر است موضوع را به «هوش در برابر تلاش» محدود نکنیم.
بازخورد می‌تواند درباره تلاش، راهبرد، پیشرفت، تمرکز، حل مسئله، پشتکار و مهارت مشخص باشد.
برای مثال:
❌ «تو خیلی باهوشی.»
✅ «برای حل این مسئله از روش جدیدی استفاده کردی.»
✅ «دیدم وقتی راه اول جواب نداد، روش دیگه‌ای رو امتحان کردی.»
پژوهش Mueller و Dweck نشان داد نوع تحسین می‌تواند بر اهداف و واکنش کودکان به دشواری اثر بگذارد؛ پژوهش‌های بعدی نیز تصویر دقیق‌تری از نقش نوع بازخورد ارائه کرده‌اند. بنابراین بهتر است والدین به جای استفاده از یک فرمول ساده، بازخورد را متناسب با رفتار و موقعیت کودک انتخاب کنند.
یک فرمول ساده برای تشویق روزمره کودک
اگر هنگام تشویق نمی‌دانید چه بگویید، از این فرمول استفاده کنید:
«دیدم که… + توضیح رفتار + سؤال یا بازخورد»
مثلاً: «دیدم وقتی مسئله سخت شد، دوباره امتحانش کردی. خودت فکر می‌کنی کدوم کاری بیشتر کمکت کرد؟»
یا: «دیدم وسایلت رو بدون اینکه ازت بخوام جمع کردی. چه چیزی باعث شد یادت بمونه؟»
یا: «دیدم توی نقاشی از رنگ‌های متفاوت استفاده کردی. خودت کدوم قسمت رو بیشتر دوست داری؟»
این نوع جمله فقط نمی‌گوید «خوب بود»؛ بلکه به کودک کمک می‌کند رفتار خودش را ببیند و درباره آن فکر کند.
نکته مهم برای والدین
تشویق قرار نیست جایگزین ارتباط عاطفی با کودک شود. کودک نباید احساس کند فقط زمانی دوست‌داشتنی است که:
- نمره خوبی می‌گیرد؛
- برنده می‌شود؛
- رفتار مورد انتظار والد را انجام میدهد؛
- نقاشی زیبایی می‌کشد؛
- یا عملکرد خوبی دارد.
گاهی مهم‌ترین جمله می‌تواند بسیار ساده باشد: «من دوستت دارم، حتی وقتی اشتباه می‌کنی.»
و در موقعیت دیگری: «لازم نیست برای من کامل باشی.»
هدف از تشویق سالم این نیست که کودک دائماً به تأیید بزرگسال وابسته شود؛ هدف این است که کودک بتواند رفتار، تلاش، پیشرفت و انتخاب‌های خودش را بشناسد و به تدریج ارزیابی مستقل‌تری از عملکرد خود داشته باشد.
جمع‌بندی
اگر بخواهیم تمام این مقاله را در یک اصل خلاصه کنیم: به جای اینکه فقط به کودک بگوییم «تو خوبی»، به او نشان دهیم دقیقاً چه کاری را خوب انجام داده است.
به جای: «تو خیلی باهوشی.»
بگوییم: «دیدم برای حل این مسئله چند راه مختلف رو امتحان کردی.»
به جای: «چه نقاشی فوق‌العاده‌ای!»
بگوییم: «دیدم برای انتخاب رنگ‌ها و کشیدن جزئیات وقت گذاشتی.»
و به جای: «تو بهترین بچه کلاسی.»
بگوییم: «این بار نسبت به دفعه قبل بیشتر تمرکز کردی.»
تشویق مؤثر بیشتر از آنکه درباره تعریف کردن از کودک باشد، درباره دیدن دقیق رفتار، یادگیری و پیشرفت او است.