اختلال هماهنگی رشدی و درمان آن

0
0
102
کلینیک روانشناسی ذهن آرا

اختلال هماهنگی رشدی زمانی رخ می­‌دهد که در رشد مهارت­‌های حرکتی تأخیر بیفتد یا در انجام حرکات هماهنگ مشکلاتی بروز کند. عملکرد کودک مبتلا به این اختلال در فعالیت­‌های روزمره­‌ای که نیازمند هماهنگی حرکتی است، پایین­‌تر از سطح مورد انتظار برای سن و هوش اندازه­‌گیری شده آن است و به دلیل بیماری­‌های جسمانی و روانشناختی نیست. آنها در انجام برخی از مهارت­‌های حرکتی مانند دریافت کردن توپ، حتی در انجام امور روزمره مثل به دست گرفتن قاشق و چنگال، نسبت به همسالان خود دارای مشکلاتی هستند. فعالیت حرکتی ممکن است باعث بهبود عملکردهای شناختی و حرکتی در این کودکان شود (علیزاده، ۱۳۸۳). بنابراین مداخلات حرکتی و ورزشی می­‌تواند سهم بزرگی در بهبود نقص حرکتی این کودکان ایفا کند و یک درمان زودهنگام می­‌تواند از پیامدهای بعدی این اختلال و از صرف هزینه‌های اجتماعی جلوگیری به عمل آورد تا این کودکان نیز بتوانند مانند همسالان خود به راحتی به امور روزمره­ و تحصیل بپردازند.

اختلال هماهنگی رشدی

رشد حرکتی به عنوان «تغییر در رفتار حرکتی در طول عمر و فرآیندهای زیر ساخت این تغییرات» تعریف شده است. افراد با سرعت­‌های متفاوتی، بسته به اثرات چندگانه عوامل درونی (بیولوژیک، انگیزشی، شناختی، اجتماعی و…) و بیرونی از دوره­‌های گوناگون رشدی عبور می­‌کنند. کودک طی رشد خود به برخی نقاط عطف حرکتی از جمله سینه­‌خیز رفتن، نشستن، راه رفتن و… دست می­‌یابد. هماهنگی حرکتی یکی از توانایی­‌هایی است که افراد آن را همزمان با افزایش سن در اثر تعامل عوامل متعددی کسب می­‌کنند. نقص در یکی از این عوامل ممکن است باعث عقب‌افتادگی یا تأخیر در روند طبیعی رشد هماهنگی شود. برخی از کودکان به­‌رغم ظاهر طبیعی که دارند، وقتی از نظر اجرای مهارت­‌های حرکتی با کودکان هم­سن خود مقایسه می­‌شوند، ضعیف­‌تر عمل می­‌کنند. این کودکان اغلب از فقدان توانایی­‌های حرکتی لازم جهت انجام فعالیت­‌های حرکتی روزمره رنج می­‌برند. بر اساس آخرین نسخه راهنمای آماری تشخیصی روانپزشکی آمریکا، این مشکل تحت عنوان اختلال هماهنگی رشدی (DCD) شناخته می­‌شود، که به این صورت تعریف شده است: اختلال هماهنگی رشدی وقتی رخ می­‌دهد که در رشد مهارت­‌های حرکتی تأخیر بیفتد یا در انجام حرکات هماهنگ مشکلاتی بروز کند که نتیجه آن اشکال در انجام وظایف روزمره است. این کودکان نه تنها در حرکات خود مشکل دارند، بلکه اثرات ثانویه این ناهنجاری، سبب پیامدهای رفتاری و اجتماعی ناخوشایندی در آنها می‌شود. (ساجن، ۲۰۰۵)

ویژگیهای کودکان مبتلا به اختلال هماهنگی رشدی

اغلب کودکان DCD در فعالیت­‌های بدنی مشارکت نمی­‌کنند. این امر باعث می­‌شود تا والدین و مربیان به اشتباه گمان کنند که این کودکان تنها به دلیل عدم توانایی در انجام فعالیت بدنی، تحرک زیادی ندارند، در حالی که این کودکان در بسیاری از اوقات به دلیل نبود انگیزه و تنبلی، در فعالیت­‌ها شرکت نمی­‌کنند.  چون این کودکان چنانچه در انجام فعالیت­‌های بدنی نسبت به همسالان خود ضعیف‌تر عمل کنند، به سرعت سرخورده شده و انگیزه خود را از دست می­‌دهند که این امر باعث عقب­‌نشینی آنها از ادامه تمرینات بدنی می­‌شود. این عقب‌نشینی از فعالیت در نهایت ممکن است سلامت جسمی و ذهنی کودک را تحت تأثیر قرار دهد.

کودکان DCD در فهم قوانین و استراتژی­‌های بازی و همچنین در بازی­‌های رقابتی که نیازمند تفکر زیاد و هماهنگی بیش از حد باشد، ضعیف هستند. آنها در اجرای حرکاتی که نیاز به هماهنگی چشم و دست دارند، به‌خصوص در شرایطی که آنها باید به اجسام در حال حرکت در محیطشان پاسخ دهند، دچار مشکل می­‌شوند. بسیاری از کودکان مبتلا به DCD به دلیل عدم فعالیت بدنی، دچار سفتی عضلات می­‌شوند. به عنوان مثال، آنها تمایل دارند به جای انجام حرکات بدنی جهت حفظ حالت بدن و تعادل خود، بدن خود را بی‌حرکت نگه دارند و به جای حرکت آرنج، زانو، لگن و مفاصل انعطاف‌پذیر، مفاصل خود را ثابث نگه دارند. ثابت نگه داشتن مفاصل باعث ایجاد لرزش در عضلات و بدن کودک می­‌شود. این همان چیزی است که آنها را این ­قدر بی‌دست و پا نشان می‌دهد. در حالی که فعالیت­‌های ورزشی سازمان‌یافته به احتمال زیاد باعث به چالش کشیدن این کودکان می­‌شود، فعالیت­‌های بسیاری وجود دارد که کودکان مبتلا به DCD می­‌توانند در آنها عملکرد موفقی داشته باشند و با کمک به این کودکان، می‌توان آنها را به سمت ورزش­‌هایی سبک از جمله شنا، اسکیت، و دوچرخه‌سواری  سوق داد.

هدف اصلی از مشارکت کودکان مبتلا به DCD در فعالیت­‌های بدنی، ایجاد انگیزه در کودکان و بالا بردن توانایی آنها برای مشارکت بیشتر در فعالیت­‌های بدنی و جلوگیری از پیامدهای ثانویه ناشی از بی­‌تحرکی در دوران کودکی است.

باید توجه داشت که کودکان مبتلا به DCD ممکن است به زمان بیشتری برای افزایش سطح مهارت خود نسبت به کودکان دیگر هم‌سن و سال خود نیاز داشته باشند. در نتیجه حمایت و آموزش‌­های فردی بیشتری نیاز دارند. قرار گرفتن در معرض فعالیت‌های بدنی لذت‌بخش، در سنین پایین­‌تر، کودکان را به مشارکت بیشتر تشویق می­‌کند و باعث افزایش سلامت و تناسب اندام می‌شود. بسیاری از فعالیت‌­های مفید برای کودک مبتلا به DCD در سنین پایین، جهت ارتقای سطح عملکرد بدن در انعطاف‌پذیری، تعادل، قدرت و استقامت انجام می­‌شود. با وجود اینکه این فعالیت­‌ها در سنین پایین باعث تشویق کودکان DCD می­‌شود، انجام این فعالیت­‌ها ممکن است باعث بی­‌انگیزگی کودکان DCD در سنین بالاتر شود.

بنابراین کودکان مبتلا به DCD در سنین بالاتر، نیازمند انجام فعالیت‌­های دشوارتر هستند. مهارت­‌هایی که نیازمند حفظ تعادل است و باید در مراحل مختلف به کودکان آموزش داده شود. نمونه‌­های این نوع از فعالیت­‌ها شامل هنرهای رزمی، ژیمناستیک و فیزیوبال هستند (فیزیوبال توپی است بزرگ در دو نوع ساده و خاردار که برای ورزش کردن به کار می‌رود. مزيت استفاده از اين توپ‌ها آن است که بسيار ايمن بوده و حداقل خطر را داشته و احتمال  آسيب‌ديدگی در استفاده از آن­ه اکم است). (ریوارد و میسینا، ۲۰۰۴).

ژیمناستیک ورزشی است که حرکات بدن را بر اساس یک آهنگ هماهنگ و موزون می‌سازد. در حقیقت ژیمناستیک را می‌توان به عنوان یک هنر در نظر گرفت. از این رو با توجه به تناسب میان نیازهای جسمی و روحی کودکان دارای اختلال هماهنگی رشدی و اثرات تمرینات ژیمناستیک بر افراد، تحقیقات نشان می­‌دهد اجرای این تمرینات در زمینه کارکردهای اجرایی و حسی حرکتی، اثربخش واقع می­‌شود. وزارت آموزش و پرورش نیز توجه ویژه‌­ای بر اجرای ورزش ژیمناستیک در مدارس ابتدایی، به‌خصوص در پایه دوم ابتدایی مبذول داشته است. همان طور که ذکر شد، از جمله مشکلاتی که کودکان DCD با آن روبرو هستند، نقص در کارکردهای اجرایی و حسی حرکتی است که چنانچه بتوان از طریق فعالیت­‌های ورزشی به این کودکان کمک کرد، می‌توان امید داشت که در سنین پایین و در همان دوران ابتدایی درمان شوند یا از شدت اختلالشان کاسته شده و در آینده با مشکلات کمتری روبرو شوند.

به این مقاله امتیاز دهید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *