اخبار و جشنواره ها

پرورش خلاقیت در کودکان با قصه‌گويی

خلاقیت قابلیتی است که در همگان وجود دارد اما نیازمند پرورش و تقویت است. خلاقیت عبارت است از توانایی دیدن چیزها به شیوه­‌های جدید، شکستن مرزها و فراتر رفتن از چارچوب‌­ها، فکر کردن به شیوه­ای متفاوت، ابداع و اختراع چیزهای جدید، استفاده از چیزهای نامربوط و تبدیل آن به شکل‌های جدید. خلاقیت به معنای ابداع، نوآوری، ابتکار و آفرینندگی در تمام فعالیت­‌های آدمی است. برای رشد و پرورش خلاقیت، بهترین زمان، سنین کودکی است. از آنجایی­ که محیط خانه نقش بسیار مهمی در رشد و پرورش کودکان دارد و اساساً پرورش خلاقیت در بستر خانواده صورت می­‌گیرد، لذا والدین می­‌توانند با شناخت کامل کودک و خصوصیت مراحل رشد و تربیت آنها و به کار بستن به‌موقع توصیه­‌ها، قبل از آنکه کودکان به محیط رسمی مدرسه پای بگذارند، خلاقیت کودکان خود را پرورش دهند.

پرورش خلاقیت از طریق قصه‌گویی

پرورش خلاقیت در کودکان از روش‌­های مختلفی صورت می‌گیرد. قصه‌گویی یکی از بهترین روش‌­های آموزش کودکان خردسال است که لذت بردن از قصه و کتاب را به آنها می­‌شناساند و به آنان فرصت کسب مهارت­‌های اجتماعی، حل مسأله، گوش دادن فعال، تمرکز، تقویت مهارت­‌های کلامی و پرورش خلاقیت را عرضه می­‌کند. افلاطون اشاره می­‌کند که «پرورشی که روح کودکان از طریق قصه کسب می­‌کند، بسیار بیشتر از تربیتی است که جسم آنها از طریق ورزش کردن کسب می­‌کند.» از طریق قصه­‌گویی می­‌توان تغییرات زیادی در زمینه یادگیری، سوادآموزی و خلاقیت کودکان ایجاد کرد (ریموند،[۱] ۲۰۰۸). روانشناسان معتقدند کودکان از ۵ سالگی به داستان و قصه علاقمند می­‌شوند. البته قصه‌گویی خلاق مستلزم یک ارتباط دوجانبه و متقابل بین قصه‌گو و شنونده است. قصه‌گو با نقل‌ شفاهي‌ يك‌ داستان، برای شنوندگان‌ خود، امكان‌ تصويرسازی ذهني‌ را فراهم‌ می‌سازد. همچنان‌ كه‌ كودک قصه‌ را می‌شنود و صحنه‌ها، عمل‌ داستان‌ و شخصيت‌های آن‌ را خلق‌ می‌كند، توانايی تجسم‌ و خيالبافی كه‌ مبنای تصور خلاق‌ است‌، در وجود او شكوفا می‌شود. از ميان‌ داستان‌ها به‌ ويژه‌ داستان‌های تخيلی يا علمی ـ تخيلی می‌توانند در فعال‌ كردن‌ قدرت‌ تخيل‌ و ايجاد روح‌ نوجويی و حس‌ كنجكاوی، ابزاری مناسب‌ باشند. استفاده‌ هوشمندانه‌ از داستان‌ تخيلی، نه‌ تنها حس‌ آينده‌ کودکان‌ را غنی می‌سازد، بلكه‌ جانی تازه‌ به‌ تخيل‌ آنها می‌بخشد و توانايی كنترل‌ و تسلط به‌ تغييرات‌ را در آنها بالا می‌برد (میرهادی، ۱۳۷۳).

روش‌­های متعددی برای تشویق کودکان به فعالیت خلاق، از طریق داستان و قصه­‌گویی وجود دارد. روش‌­هایی مانند نقل قصه‌های بدون پایان و تشویق کودکان به تکمیل آنها، نقل قصه‌های بدون عنوان و تقاضا از کودکان برای انتخاب عنوان، شرکت دادن کودکان در نمایش­‌های خلاق برای ساختن داستان، تصویرگری و نقاشی بر اساس داستان. الكس‌ اسبورن‌ كه‌ از صاحب‌نظران‌ در زمينه‌ خلاقيت‌ و مؤسس‌ بنياد آموزش‌ خلاقيت‌ است‌، می‌گويد: «براي‌ به‌ دست‌ آوردن‌ حداكثر تمرين‌ خلاقيت‌ از داستان‌های كوتاه‌، بايد بكوشيم‌ كه‌ با خواندن‌ قسمت‌ اول‌ داستان‌ و فكر كردن‌ درباره‌ قسمت‌ آخر و نوشتن‌ داستان‌ متفاوت‌ از داستان‌ اصلی، اثری بهتر از آن‌ خلق‌ كنيم‌.» همچنين پيشنهاد می‌شود كه‌ قسمتی از يك‌ داستان‌ كوتاه‌ كه‌ كودكان‌ با آن‌ آشنايی ندارند، خوانده‌ شود و پس‌ از اينكه‌ شخصيتی در داستان‌ معرفی شد يا حادثه‌ای رخ‌ داد، از آنها خواسته‌ شود مسائلی را كه‌ احتمالاً در پاراگراف‌ بعدی به‌ وقوع‌ خواهد پيوست‌، پيشگويی كنند. پس‌ از اجراي‌ اين‌ تمرين‌، كودكان‌ بايد در گروه‌های كوچک‌تر، به‌ اظهار نظر در مورد نحوه‌ پايان‌ يافتن‌ داستان‌ بپردازند. ای.پال‌ تورنس‌[۲] نيز كه‌ از محققان‌ برجسته‌ در زمينه‌ خلاقيت‌ است‌، توصيه‌ می‌كند كه‌ پس‌ از نقل‌ داستان‌، از كودكان‌ بخواهید اصل‌ مطلب‌ را به‌ شكل‌ يک تصوير، يكک شعر يا شعار، يک تم‌ يا علامت‌ انتزاعی خلاصه‌ كنند. روش‌ ديگر، تشويق‌ كودكان‌ به يافتن‌ راه‌حل‌های ظريف‌ برای مسأله‌ يا گره‌ اصلی يک داستان‌ است‌. روش‌ ديگريی موسوم‌ به‌ «تور جادويی» نيز توسط تورنس‌ به‌ كار رفته‌ است‌. در اين‌ روش‌، او تكه‌ تورهای نايلونی در اختيار كودكان‌ گذاشته‌ و از آنها می­‌خواست خودشان‌ را در قالب‌ هر كس‌ يا هر چيزی كه‌ دوست‌ دارند، تجسم‌ و نقش‌ آن‌ را بازی كنند. سپس‌، تمام‌ گروه‌، با توجه‌ به‌ نقش‌هايی كه‌ هنرپيشگان‌ برای تور جادويی انتخاب‌ كرده‌اند، ‌داستانی را خلق می‌كنند (تورنس، ۱۹۷۲).

بسياري‌ از صاحب‌نظران‌ و مربيان‌ هنر نيز نقاشی همراه‌ با قصه‌گويی را توصيه‌ می‌كنند. جان‌ لينكستر مي‌گويد: «من‌ براي‌ تشويق‌ دانش‌آموزان‌ جوان‌، بالغ‌ و بزرگسال‌ به‌ انجام‌ انواع‌ كارهای هنري‌ خلاق‌، از [داستان‌ها] استفاده‌ كرده‌ام‌. داستان‌ گفتن‌ نوعی سرگرمی است‌ ولی رسم‌ داستان‌ همزمان‌ با آنچه‌ گفته‌ می‌شود، هيجان‌انگيزتر است‌. دستور‌ آن‌ به‌ شرح‌ زير است‌: ١.تمام‌ مدتی كه‌ داستان‌ گفته‌ می‌شود، آن‌ را رسم‌ كنيد. ٢. کار رسم کردن را با یک‌ یا چند وسیله‌ انجام دهید. ٣. تا پايان‌ داستان‌، كار رسم‌ كردن‌ را ادامه‌ دهيد.» روش‌ ديگر، نوشتن حرف‌های كودک است‌. به‌ اين‌ ترتيب‌ كه‌ مربی داستان‌هايی را كه‌ كودک می‌گويد، با جملات‌ خودش‌، در همان‌ موقع‌، روی ورقه‌هايی می‌نويسد و برای او می‌خواند. در اين‌ روش‌ توصيه‌ می‌شود كه‌ بگذارند بچه‌ها آزادانه‌ و بدون‌ ترس‌ و فشار صحبت‌ كنند، زيرا اين‌ عوامل‌، بازدارنده‌ خلاقيت‌ است‌ (شعبانی، ۱۳۸۰).

تمام‌ روش‌­هايی كه‌ برای قصه‌گویی خلاق بیان شد، به‌ راحتی در خانه‌ و مدرسه‌ قابل‌ اجرا است‌. نكته‌ مهم‌ آن‌ است‌ كه‌ در حين انجام‌ اين‌ فعاليت‌ها، از انتقاد و ارزيابي‌ كودكان‌ پرهیز کنید و آنها را به‌ رقابت‌ وادار نكنيد. لازم‌ است‌ كه‌ به‌ ايده‌های نو و ابتكاری كه‌ توسط آنان‌ ارائه‌ می‌شود، بها داده‌ شود و داستان‌ها متناسب‌ با سن‌ آنها انتخاب‌ گردد.

مقالات مرتبط
ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.