بازی با نوزادان و اهمیت آن

0 56

نگهداری از کودکان تفاوت بسیاری با گذشته دارد به طوری که مباحثی همچون بازی و سرگرمی از بخش‌های مهم زندگی کودک به حساب می‌آید و نقشی سازنده در هوش و شخصیت دارد. بازی راه مناسبی برای ارتباط کودک با والدین و محیط استبازی راهی است برای انتقال مطلب، کشف محیط و ایجاد رفتار مناسب در کودکانی که به سن آموزش نرسیده‌اند. همچنین بازی متناسب با سن نوزاد و کودک باعث ایجاد تحریک لازم برای رشد مغز و فعالیت ذهنی می‌شود.

اهمیت بازی نوزادان

بازی جنبه‌های مفید رشدی متعددی دارد. در زمان نوزادی و شیرخواری ارزش جسمانی و تحریکی و بعد از آن نیز ارزش تربیتی، اخلاقی، آموزشی و درمانی دارد. بازی کودکان در سال‌های اولیه، نشانه تغییر رشدی آنان است. کودک خردسال بیشتر به بازی انفرادی نیاز دارد. پیاژه در بیان چگونگی بازی‌های از تولد تا ۲ سالگی، بازی را وسیله‌ای برای لذت بردن از حواس می‌داند؛ زیرا کودک لمس کردن، چشیدن، گوش کردن، حرکت اعضای بدن و درک چگونگی اشیاء را از راه به‌کارگیری حواس درک می‌کند و این امر سبب لذت بردن او می‌شود. کودک با استفاده از حواس، از تقلید پا فراتر می‌گذارد، به تکرار می‌پردازد و حرکاتش، از شکل ابتدایی آزمایش و خطا، به مهارت می‌رسد. این حرکات تقلیدی آغاز توانایی کودک برای دست زدن به کارهای پیچیده‌تر است.

برخی از روانشناسان تنوع محرکات را مهم‌ترین عامل محیطی در رشد هوش می‌دانند. کودک هر اندازه بیشتر ببیند، بشنود، لمس کند و از حواس خود بهره بگیرد، در سال‌های بعدی زندگی به دیدن، شنیدن، لمس کردن و استفاده از دیگر حواس خود علاقه بیشتری نشان خواهد داد. البته، باید توانایی‌ها و محدودیت‌های فکری کودک را شناخت و کیفیت و کمیت محرک‌ها را با آن تطبیق داد؛ یعنی محرک‌های محیطی باید بجا و به اندازه باشند. کمبود محرک‌های لازم برای رشد، به رشد ناکافی سلسله‌اعصاب مرکزی و به‌ویژه مغز منجر می‌شود. در نتیجه، شخص از نظر هوش که عملکرد مغز به‌خصوص قشر مغز است، رشد کافی نمی‌کند. همان‌طور که وجود نور برای رشد و تکامل چشم لازم است و اگر انسان در خردسالی از نور محروم باشد، در آینده حتی با وجود چشم سالم، فاقد توانایی دیدن است، کودک باید امکان تجربه رفتارهای گوناگون را داشته باشد. مثلاً انسان‌ها، حیوانات و اجسام را ببیند، اشیاء را لمس کند و صداها را بشنود. از این رو تأکید می‌شود که تنوع و تحرکات محیطی برایش فراهم سازید و اسباب‌بازی‌های مختلفی تهیه کنید تا هر چه بیشتر به پرورش حواس کمک کند و باعث رشد عقلانی، عاطفی، اجتماعی، اخلاقی و روانی در کودک شود.

در مقطع‌های سنی ۳ و ۶ ماهگی و بعد از ۹ ماهگی می‌توان بدون اسباب‌بازی با کودک بازی کرد. کارهایی مانند ماساژ، لالایی خواندن، تاب خوردن، نرمش‌های کششی، دالی موشه، بازی با آینه و بیرون آوردن اشیا برای کودک شادی‌آور است.

اسباب‌بازی‌ها باید تحریک‌کننده، درخشان و موزیکال باشند. موسیقی و حرکات بدن و داشتن لبخند و احساس شادی برای نوزادان مفید است. درآوردن صداها، اداهای مختلف و حرف زدن باعث تحریک حسی در نوزاد می‌شود.

بازی بدنی که در نخستین ماه‌ها آغاز می‌ شود، به رشد و تکامل حرکات درشت مانند کنترل اعضا، تنه و سر کمک می‌کند. ماه اول و دوم پس از تولد، کودک به فعالیت‌های عضلانی، لگد زدن، برگشتن، غلتیدن، تکان دادن دست‌ها و سایر حرکات بدنی علاقه دارد.

در ۲/۵ ماهگی می‌تواند جغجغه را تکان دهد و یکی از سرگرمی‌های او درآوردن صداهای مختلف از حنجره است. از حدود ۲ یا ۳ ماهگی بازی اکتشافی که به صورت بازی با انگشتان است، آغاز می‌شود، علاقه‌اش به اسباب‌بازی بیشتر می‌شود و می‌توان از اسباب‌بازی‌های آویز، رنگی و متحرک برای او استفاده کرد. از ۱ تا ۴ ماهگی صدا و رنگ را کشف می‌کند. برای اینکه چشمان نوزاد اسباب‌بازی نوزاد را دنبال کند، وسایل مورد علاقه‌اش را در مقابل چشمانش حرکت دهید و با تکان دادن جغجغه در جهات مختلف به نوزاد فرصت بدهید جهت صدا را تشخیص دهد و به سمت آن برگردد. حدود پنج ماهگی کودک اسباب‌بازی‌ ها را با چشم دنبال می‌کند، به آنها خیره شده و صداها در او شادی و لذت ایجاد می‌کند.

در ماه ششم پرتاب کردن وسایل و تولید صدای آنها و کشیدن آنها به طرف خود، برایشان شادی‌آور و سرگرم‌کننده است. کودک در این سن به مدت پنج الی ده دقیقه می‌تواند خودش را با اسباب‌بازی‌هایش سرگرم کند. از طریق دست، دهان و لمس کردن پیرامون خود را کشف می‌کند. در این سن هر وسیله‌ای که خطر‌آفرین نباشد، می‌تواند برای کودک اسباب سرگرمی و بازی باشد. کودکی که به هفت ماهگی می‌رسد، از بازی با آب لذت می‌برد.

بازی‌های تقلیدی در ۸-۷ ماهگی برای کودکان جذاب است. کلمات ساده و کامل را برایش ادا کنید و کلمات را هنگامی که مستقیم به او نگاه می‌کنید، تکرار کنید. می‌تواند اسباب‌بازی مورد علاقه‌اش را از میان سایر وسایل انتخاب کند. بر اساس نظریه پیاژه در بازه زمانی ۸ تا ۱۱ ماهگی به جستجوی اسباب‌بازی‌های پنهان شده می‌رود.

حدود ده ماهگی کودک می‌ایستد و بازی‌هایش گرفتن و چرخاندن و به دهان بردن آنها است. دوست دارد اشیاء را قطعه قطعه کند و از داخل کردن یک شیء در شیء دیگر لذت می‌برد. در حدود ۱۲ ماهگی به بعد هرچه در محدوده دست کودک قرار گیرد، آن را به اطراف می‌کوبد. این عمل تا ۱۵ ماهگی ادامه دارد و در حدود ۱۸ ماهگی تغییر می‌کند. کودکان ۱۴ ماهه با پر و خالی کردن یک ظرف از مایعات و بسته‌بندی کردن به بازی مشغول می‌شوند.

پیاژه معتقد است که کودک در حدود دو سالگی متوجه تغییری که در اشیا به وجود می‌آورد، می‌شود. از برخورد قلم با کاغذ متوجه ایجاد خط می‌شود و می‌فهمد با به حرکت درآوردن وسایلی مانند میز یا صندلی صدا ایجاد می‌شود.

با شناخت هر چه بیشتر توانایی‌های کودک در ماه‌ها و سال‌های اولیه زندگی می‌توانیم برای انجام فعالیت‌های مناسب با سن، زمینه را فراهم کرده و به رشد فعالیت‌های ذهنی و حرکتی در کودک کمک کنیم.

مقالات مرتبط