اخبار و جشنواره ها

ارتقاء حافظه فعال کودکان

امروزه روانشناسی­ تربیتی، یادگیری را بیشتر مستلزم استفاده­ بهینه از حافظه فعال کودکان می‌داند. حافظه­ فعال توانمندی ما برای به خاطر آوردن اطلاعات، پردازش یا مدیریت اطلاعات است و در طیف وسیعی از فعالیت‌های آموزشی پیچیده مانند درک مطلب، خواندن، حساب و مشكلات مربوط به لغات تا تكالیف ساده همچون رونویسی از تخته و جهت‌یابی نقش اساسی دارد (ارجمندنیا و شکوهی، ۱۳۹۱). حافظه­ فعال اساس یادگیری و یک مهارت شناختی پایه است كه توان بالقوه­ ما را برای یادگیری تعیین می‌كند و حتی به نظر عده‌ای از متخصصان، اهمیت آن از بهره­‌ هوشی هم بیشتر است. همچنین ظرفیت حافظه فعال در طول دوران كودكی به طور قابل ملاحظه‌ای افزایش می‌یابد (آلووی، ۲۰۱۳). تحقیقات متعددی، تأثیر حافظه فعال را بر عملیات شناختی در کودکان، تأیید کرده است. همچنین، عملکرد تحصیلی هر فرد از عملکردهای شناختی وی تأثیر می‌پذیرد. چراکه میان حافظه فعال و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان نیز رابطه وجودارد. دانش‌آموزان با ظرفیت حافظه فعال بالاتر، از پیشرفت تحصیلی بالاتری برخوردارند (مجتبی‌زاده، ۱۳۸۵).

ارتقاء حافظه فعال کودکان

حافظه­ فعال کودکان

حافظه­ فعال مهم‌­ترین مؤلفه کارکردهای اجرایی است که در انجام تکالیف، یادگیری و کنش‌­های هوشی کودکان کمک می­‌کند. همچنین طیف گسترده‌­ای از توانایی‌­های شناختی، به‌خصوص درگیر شدن با تعارض و تداخل اطلاعات یا حواس­پرتی تحت تأثیر آن است. بنابراین توانایی‌­های شناختی پیشرفت تحصیلی کودکان را پیش‌بینی می‌کند (مورالس و همکاران، ۲۰۱۳). این مفهوم­ به­ مهارت­‌های­ توجه، حل­ مسأله ­و کنترل­ تکانه ­مربوط است و شاخصی قوی برای تعیین میزان مــوفقیت تحصیلی و شغلی است. از آنجــا که حافظه­ فعال ضعیف با ضعــف در مهارت­‌های توجه ارتباط دارد، می‌­تواند موجب اختلال نقص توجه ـ بیش‌فعالی و دیگر مشکلات یادگیری شود. مؤسسه پژوهشی استنفورد[۲] (۱۹۸۹) میزان شیوع ناتوانی­‌های یادگیری را ۵ تا ۱۰ درصد دانش‌­آموزان مدرسه­‌ای گزارش­ کرده است (شکوهی‌یکتا و پرند، ۱۳۸۸).

البته اهمیت حافظه­ فعال کودکان در یادگیری، محدود به كودكان نیست و در هر تكلیف یادگیری و برای هر طیف سنی اهمیت دارد. همچنین حافظه­ فعال بر اجتماعی بودن کودکان نیز به دلیل نیاز به ذخیره و بازیابی اطلاعات محیط اطرافمان اثر می­‌گذارد.

ظرفیت حافظه فعال کودکان

ظرفیت حافظه فعال کودکان در طول دوران كودكی به طور قابل ملاحظه‌ای افزایش می‌یابد و در هر بازه­ سنی تغییر مشخصی دارد. به طور كلی گستره­ حافظه از ۴ تا ۸ سالگی به سرعت افزایش می‌یابد و پس از آن تا حدود ۱۲ سالگی به تدریج رشد می‌كند. سپس در دوران بزرگسالی تا حدود ۲۰ سالگی به اوج رسیده و ثابت می‌ماند (آلووی و گترکول، ۲۰۱۳). همچنین حافظه فعال کودکان برخلاف هوش، با سطح تحصیلات والدین و وضعیت اجتماعی – اقتصادی مرتبط نیست و كودكان صرف­ نظر از گذشته یا اثرات محیطی می‌توانند فرصتی برابر برای تقویت حافظه­ فعال در اختیار داشته باشند. بنابراین عملكرد حافظه فعال کودکان را می‌توان با تمرین‌های شناختی ارتقا داد.

بازتوانی شناختی

شناخت عبارت از توانایی توجه، دریافت و درک اطلاعات به منظور یکپارچه‌سازی و نگهداری آنها در راستای ارتباط مؤثر با محیط است. بنابراین بازتوانی شناختی[3] مجموعه‌­ای از روش‌ها با راهبردهای مداخله‌­ای به منظور توانمندسازی افراد است و هدف آن کاهش نقایص شناختی است. در مجموع هدف از کاربرد بازتوانی شناختی و رفتاری افزایش توانایی کودک در پردازش و تفسیر اطلاعات و بهبود تمامی ابعاد زندگی است.

برنامه‌­های سنتی بازتوانی شناختی، به صورت فردی و گروهی توسط یک فرد آموزش‌دیده، با توجه به نیاز افراد در هر توانمندی شناختی ارائه می‌­شود. بسیاری از برنامه‌های سنتی بازتوانی شناختی نیازمند ارتباط رو در رو است و هزینه­‌های آن نیز گران است. در مقابل، تکنولوژی رایانه، پیشرفت‌های گسترده‌ای کرده است و این امکان را فراهم آورده که برنامه‌های تمرینی متمرکز بر رشد شناخت، برای کودکان از طریق رایانه ایجاد شود (سندفورد، ۲۰۰۳).

نقش بازی‌ها در تقویت حافظه فعال کودکان

با وجود آنكه مرز بین بازی و یادگیری همواره روشن نیست اما شواهد نیرومندی در تأیید ارتباط بین انواع گوناگون بازی و رشد ذهنی وجود دارد. دسترسی به وسایل بازی یكی از نیرومندترین پیش‌بینی‌كننده‌های رشد ذهنی حتی در دوره نوزادی است. از آنجا که فعالیت عمده دوران كودكی، بازی است، بدون تردید بازی می‌تواند یادگیری را تسهیل كند. بازی‌ها می‌توانند مهارت‌های كلامی، مهارت‌های اجتماعی و آگاهی از احساسات و هیجانات را ارتقا بخشند، همچنین موجب خودپروری شوند و با ایجاد توانایی مرور ذهنی موقعیتی كه در گذشته برای كودک اتفاق افتاده است، توانایی استفاده از اطلاعات پیچیده و سازمان دادن به آنها را در كودک ایجاد كنند.

توانمندی‌­های کودک می‌تواند از طریق بازی‌های هدفمند ارتقا یابد. بازی‌ها نه تنها بر رشد شناختی، بلكه بر رشد فیزیكی، رشد اجتماعی و رشد هیجانی كودكان نیز اثرگذار است. همچنین بازی‌ها علاوه بر سرگرمی یک ابزار عالی برای ایجاد سهولت و انگیزش در یادگیری هستند. بازی‌هایی مانند پازل، همتا كردن كلمات و اشكال و شطرنج در ارتقای حافظه فعال کودکان نقش دارند (استیل جانسون و همکاران، ۲۰۰۸). در تحقیقات بسیاری رابطه­ بین ارتقای انگیزش و فعالیت‌های شناختی با بازی‌های هدفمند بررسی شده است. . بازی‌های رایانه‌ای می‌توانند علاوه بر سرگرمی موجب یادگیری و یک ابزار عالی برای ایجاد سهولت و انگیزش در یادگیری باشند. به نظر می‌رسد كه استفاده از بازی‌ها بهترین روش برای تركیب كردن یادگیری معنادار و سرگرمی است (آدمیرال و همکاران، ۲۰۱۱). در کشورمان نیز «نرم‌افزار تقویت حافظه فعال» توسط پژوهشگران به منظور ارائه تمرین‌های رایانه‌ای شناختی تولید شده است و در دسترس والدین قرار دارد. به مدارس و اولیا توصیه می‌شود که برنامه‌های تقویت حافظه فعال را در برنامه درسی کودکان طبق پایه تحصیلی بگنجانند و همچنین «نرم‌افزار تقویت حافظه فعال» را در برنامه اوقات فراغت دانش‌آموزان در مدارس قرار دهند. این نرم‌افزار از چندین بخش تشکیل شده است. در یک بخش اعدادی مرتب می‌آیند و کودک باید اعداد را مشاهده و در ذهن خود نگه دارد و سپس در صفحه‌ای که نمایان می‌شود، روی اعدادی که به خاطر سپرده بود کلیک کند. اگر موفق شود به مرحله بالاتر می‌رود و اگر موفق نشود، مرحله (با اعدادی متفاوت) تکرار می‌شود. در بخش دیگر باید به جواب جمع‌ها دقت کند و روی عدد جواب آن­ها  در صفحه جدید کلیک کند. در بخش دیگر شکل‌هایی ارائه شده و کودک باید اشکال را به ترتیب به خاطر سپرده و در صفحه بعدی، روی همان اشکال به ترتیبی که به خاطر سپرده کلیک کند تا به مرحله بعدی راه پیدا کند.

مقالات مرتبط
ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.