اخبار و جشنواره ها

قراردادهای ساده با کودکان

مشکلات رفتاری کودک می‌تواند والدین و معلمان را دچار مشکل کند. در این مقاله راه‌های جلوگیری از رفتار نامطلوب در کودکان را می‌آموزیم. با تغییرات دوره سنی کودکان والدین ممکن است با رفتارهایی از کودک روبرو شوند که مورد قبول آنها نباشد و باعث اختلال در کارهای روزمره شود یا حتی کودک و خانواده را در معرض خطر قرار دهد.

قراردادهای ساده با کودکان

جلوگیری از رفتار نامطلوب

در زمینه تربیت کودک ، هنگامی که از کودک رفتار نامطلوبی را می‌بینیم، بهتر است در ابتدا با کودک درباره مشکل صحبت کرده، بعد هدف زمانی تعیین کنیم. پس از آن برای انجام هر رفتار درست امتیازی در نظر بگیریم. معلم یا والدین باید با همکاری کودک مشکلی را که باید حل کرد، شناسایی کنند. بعد از آن اطلاعاتی را جمع‌آوری کنند تا میزان رفتار غیرمطلوب را مشخص کند. همراه با کودک هدف‌هایی را که برای هر دو پذیرفتنی است، تعیین کنند. تکنیک‌ها و روش‌های کار بر روی رفتار کودک را انتخاب کنند. برای دستیابی به هدف برنامه‌ریزی کنند و اگر معلوم شد که تکنیک‌ها اثربخش نیستند، آنها را تغییر دهند.

یکی از این تکنیک‌ها که روانشناسان آن را توصیه می‌کنند، بستن قراردادهای توافقی است. اگر کودکان نیز بتوانند در تنظیم شرایط قراردادها مشارکت داشته باشند، بهتر است. قرارداد باید به زبان ساده و قابل فهم نوشته شود. هدف‌ها باید کاملاً روشن و تا جای ممکن قابل دستیابی باشند. وقتی رفتار هدف مشخص شد، با هر پیشرفتی کودک باید بلافاصله تقویت دریافت کند و پاداش‌های در دسترس و بدون هزینه که با سطح رشد کودک مناسب باشند، انتخاب شوند. مورد انتخاب شده باید در نظر کودک تقویت‌کننده باشد. مثل نفر اول در صف بودن، انجام یک تکلیف دلخواه در کلاس، کمک کردن به دانش‌آموزان و معلمی کردن برای همکلاسی‌ها.

عکس‌العمل دیگری که والدین می‌توانند به رفتارهای خطا نشان دهند، استفاده از روش خاموشی است. به این صورت که اگر به رفتارى كه شخص از خود بروز می‌دهد توجه نكنيم و آن را مورد تقويت قرار ندهيم، آن رفتار خاموش شده و احتمال تكرار آن كم می‌‏شود. مثلاً اگر والدين به كودكى كه بی‌اجازه صحبت می‌كند و مرتب حرف ديگران را قطع می‌كند، توجهى نکنند، كم‌كم اين رفتار خاموش می‌شود. اگر بخواهيم از اين روش براى كاهش رفتار نامطلوب استفاده كنيم، بايد به این نكته توجه كنيم که رفتارى كه شخص انجام می‌دهد، ضرر و زيان جسمانى و روانى نداشته باشد. اگر خطرى فرد را تهديد می‌کند، استفاده از روش خاموشى جايز نيست. مثلاً فرض كنيم كودک می‌خواهد ميخى را درون پريز برق كند، در اينجا بايد فوراً جلوى او را گرفت.

برای بعضی از رفتارهای نامطلوب بايد اجازه دهيم رفتارها تكرار شود و حتى به اجبار ادامه پيدا كند تا کودک از آن بيزار شود. البته همان طور که گفته شد، به شرطى كه آن رفتار براى فرد و ديگران ضرر و زيانى نداشته باشد. اگر رفتار مدت زيادى انجام شود، کودک خسته، بيزار و دلزده و از آن كار متنفر می‌شود.

اگر به رفتار نامطلوب ، پاسخ ناخوشايندى اضافه كنيم، رفتار نامطلوب كاهش می‌يابد و از بين می‌رود. این نوع تنبيه می‌تواند به اشكال مختلف صورت گيرد: يكى محروم كردن؛ يعنى شخص را به دليل رفتار نامطلوبش از چيزى محروم كنيم. مثلاً كودكى كه در بازى، به ديگران پرخاش می‌كند، حرف داور را ناديده می‌گيرد و قوانين بازى را رعايت نمی‌كند، از بازى محروم كنند. ديگرى جريمه كردن؛ يعنى تكليف بيشترى به دوش او بگذاريد. متوجه داشته باشید که کودک را بايد بلافاصله بعد از عمل نامطلوب تنبيه كرد تا متوجه باشد که محرومیت و عامل منفی برای چه رفتاری شامل او شده است. زمانى كه کودک را تنبيه می‌كنيم، نباید همزمان او را مورد دلسوزى قرار دهيم چراکه تأثیر تنبیه از بین می‌رود و فقط آثار منفی آن برای کودک و والدین باقی می‌ماند. توجه داشته باشید که تنبيه بايد توأم با توضيح باشد تا فرد تنبيه‌شونده دليل آن را بداند و نباید تصور کنیم کودکان متوجه توضیحات ما نیستند و اگر تنبیه را بی‌دلیل بدانند، آسیب می‌بینند. (کریمیان، ۱۳۹۴).

در انجام هر کدام از تکنیک‌ها موقعیت باید به طور کامل بررسی شود و در مورد استفاده از تکنیک انتخاب شده و تأثیر آن اطمینان داشته باشیم. به نوع رفتار به خوبی توجه کنیم و برای رفتارهای بی‌اهمیت تنبیه یا تشویق‌های بزرگ انجام ندهیم و بالعکس اگر رفتار کودک مخرب و پرتکرار بود، تنبیه و تشویق‌های بی‌اهمیت را اجرا نکنیم. توجه به مقطع سنی کودک ضروری است. باید مسائلی را در نظر بگیریم که برای سن کودک مناسب باشند. جایزه‌ها و پاداش‌ها باید برای کودک جذابیت داشته باشند و اگر از ابزاری استفاده شود که برای کودک اهمیتی نداشته باشد، تأثیر روش اجرا شده کمرنگ می‌شود.

به وسیله روش‌های مثبت و منفی هدفمند می‌توانیم رفتارهای نامطلوب کودک را کاهش دهیم. در اجرای تکنیک‌ها توجه به روحیه و مقطع سنی کودک ضروری است.

مقالات مرتبط
ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.