رشد و تحول زبان کودکان

بنا بر مطالعات انجام شده، رشد و توسعه زبان و مهارت­‌های کلامی و شنیداری یکی از مهم‌ترین دست‌آوردهای کارآمد و تأثیرگذار است که در ۵ سال اول زندگی رقم می‌خورد. رشد و توسعه زبان در نتیجه تعاملات بین عوامل مختلفی چون اجتماع، زبان و تأثیرات رشد شناختی اتفاق می‌‌افتد. محققان معتقدند که اجتماع و محیط اطراف کودک بیشترین تأثیر را در رشد کودکان در زمینه زبان دارد.

استانداردهای مربوط به رشد و توسعه زبان

استانداردهای مربوط به رشد و توسعه زبان در کودکان بر مبنای استفاده کودکان از زبان برای دستیابی به اهداف اجتماعی و ارتباطی است. در این استانداردها ۴ جنبه از کاربردهای زبان مورد تأکید است. اولین جنبه، تأکید بر توانایی کودک برای کاربرد زبان در اهداف مختلف است. در این جنبه هدف رشد توانایی‌های کودک در توسعه و گسترش زبان در رسیدن به اهداف مختلف تعاملی است (جنشی،[1] ۱۹۸۸).

جنبه­ دوم تمرکز بر توانایی و ظرفیت کودکان در یادگیری و کاربرد کلمات و حروف به صورت قابل درک و قابل فهم است. کودکان معمولاً در ابتدا با اشتباهات زیادی صحبت می­‌کنند و گاهی کلام آنها غیرقابل درک است. لذا هدف تصحیح زبان، کاهش اشتباهات کلامی در کودکان است.

سومین جنبه مورد نظر، تأکید بر افزایش درک کودکان از قراردادهای ارتباطی موجود است. هدف آشنایی کودک با قراردادهای رایج زبانی در ارتباط با دیگران است. در واقع با فراگیری قراردادهای زبانی، کودک آرام آرام می­‌تواند قوانین و قواعد اجتماعی را نیز بیاموزد.

چهارمین جنبه­، تأکید بر توانایی کودک در کاربرد زبان برای رسیدن به اهداف روایی (روایت قصه، داستان و اتفاقات روزمره از زبان کودک و رساندن مفهوم مورد نظر) است. هدف از رشد و توسعه مهارت­‌های زبانی کودکان در گرو رشد ذهنی و روانی در کودکان است. چرا که کودکان به مرور یاد می‌گیرند که قصه‌ای را روایت کنند یا از آنچه رخ داده است، صحبت کنند. روایت­‌های کودکان در ۴ و ۵ سالگی به بعد معمولاً طولانی­‌تر بوده و حاوی معانی و اطلاعات بیشتری هستند. رشد دایره­ لغات، یکی از ضروری­‌ترین ابزارها برای رشد مهارت­‌های زبانی در کودکان است. در واقع این ابزار به کودکان برای یادگیری، کسب دانش و مفاهیم جدید کمک می­‌کند و آنها را برای برقراری ارتباط­‌ها و تعاملات بهتر با همسالان و بزرگسالان آماده می­‌کند. میزان دایره­ لغات کودکان تأثیر بسزایی بر یادگیری لغات و مفاهیم پیچیده‌تر زبان دارد. هرچه میزان دایره لغات کودک افزایش یابد، به مراتب درک و یادگیری لغات و مفاهیم جدید برای او آسان­‌تر است. رشد دامنه­ لغات در کودکان بسیار سریع اتفاق می­‌افتد. معمولاً در مدرسه کودک در هر سال تحصیلی، ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ لغت جدید می‌آموزد. افزایش میزان لغات سبب می‌­شود کودک درک بهتر و عمیق‌­تری از محیط اطراف و دنیایی که در آن زندگی می‌کند، داشته باشد و از طرفی موجب موفقیت کودک در مدرسه خواهد شد. کودکان در سنین مختلف توانایی­‌های زبانی متناسب با سن خود دارند، به طوری که در حدود ۴۸ ماهگی (۴ سالگی) می‌­توانند از مفاهیم زبانی برای رسیدن به اهدافی مانند درخواست کردن، توضیح دادن، اظهار نظر کردن، رد کردن و… استفاده کنند. کودک در این سن باید بتواند طوری واضح صحبت کند که دیگران مثلاً بزرگسالان آشنا حرف­‌های او را بفهمند. برای مثال کودک می­‌تواند با کلمات لازم از مربی یا والدین درخواست آب یا غذا کند. کودکان در این سن می­‌توانند با استفاده از زبان، روایت­‌های واقعی یا داستانی بسازند یا مثلاً می­‌تواند تا حدودی اتفاقاتی را که برایش در مهد یا در خانه رخ داده تعریف کند. همچنین می­‌تواند براساس تصاویر مورد نظر داستانی کوتاه بسازد. همچنین کودکان در ۴۸ ماهگی شروع به درک واژگان متناسب با سن خود می‌کنند. او این واژگان متناسب با سن خود را درک کرده و می‌­تواند کلمات پذیرفته شده را برای اجسام، اشکال، اعمال و ویژگی­‌هایی که اغلب با آن مواجه می­‌شود، به کار ببرد.

کودکان در ۶۰ ماهگی (۵ سالگی) درک خود را از کاربردهای زبانی برای برقراری ارتباط و تعامل با دیگران گسترش و بهبود می‌بخشند. کودک در این سن می‌­تواند از زبان و لغات مناسب برای ایجاد ارتباط با بزرگ‌ترهای آشنا و غیرآشنا برای رسیدن به اهداف خاص خود مانند درخواست کردن، حل یک مشکل یا مسأله، جستجوی اطلاعات جدید و… استفاده کند. کودکان می‌توانند از کلمات و واژگان برای توصیف و ارتباط بین عناصر استفاده کنند. مثلاً کودک می­‌تواند با دیدن مجموعه­‌ای از حیوانات مختلف و غذای آنها، هر حیوان را به غذای مورد نظر ارتباط دهد یا با دیدن پدر و برداشتن کیف دستی به او می‌گوید که او می­‌خواهد به سر کار برود. کودک در این سن باید به اندازه کافی واضح و روشن صحبت کند تا بزرگ‌ترهای آشنا و غیرآشنا بتوانند منظور او را درک کنند­. کودک می­‌تواند برای درخواست چیزی از واژه­‌های مؤدبانه استفاده کند. او باید بداند که در کلاس و هنگام درس و آموزش مربی باید آرام‌تر حرف بزند. او می‌تواند برای مربی یا همسالان خود داستانی جذاب بسازد یا داستان را از روی شکل‌های کتاب قصه‌اش بازسازی کند. کودک در ۶۰ ماهگی (۵ سالگی) واژگان متناسب با سن خود را درک کرده و می­‌تواند کلمات پذیرفته شده را به طور گسترده­‌تر برای اجسام، اشکال، رفتارها و… هم واقعی و هم غیرواقعی به کار ببرد. او می­‌تواند از کلمات و واژگان بیشتر و پیچیده‌تر برای توصیف و ارتباط بین عناصر استفاده کند. مثلاً با دیدن حیوانات مختلف توضیح می­‌دهد که هر حیوان چه می­‌خورد، در کجا زندگی می­‌کند و چه تفاوت­‌ها و شباهت­‌هایی با دیگر حیوانات دارد (دپارتمان تعلیم و تربیت آمریکا، ۲۰۰۸).

لازم به ذکر است که والدین در رشد و توسعه زبان و پرورش مهارت­‌های زبانی نقش عمده‌ای دارند. والدین گرامی می­‌توانند با آموزش‌­های لازم، مهارت­‌های زبانی را در کودکان رشد داده و پایه ­های پیشرفت او را در آینده را مستحکم­‌تر کنند. مطالعه، کتاب خواندن و روایت قصه و داستان، صحبت کردن با کودک و… می‌­تواند در این زمینه اثرگذار باشد.

مقالات مرتبط

ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.