شرم چیست؟

شرم احساس دردناکی است که با بسیاری از مشکلات روانی از جمله پرخاشگری، افسردگی ، اختلالات جسمی، اضطراب، اختلال وسواس، اختلالات شخصیتی، مصرف مواد مخدر و عزت نفس پایین ارتباط دارد. شرم یک تجربه هیجانی است که با کناره‌گیری، در ارتباط است. یک نگرانی ثابت آزاردهنده در مورد بی‌کفایتی یا شکست حاصل از ارزشیابی منفی، از وجود خویش است (بار، ۲۰۰۳) و یک نوع عاطفه­ منفی است. شرم هیجانی است که در روابط اجتماعی شکل می‌­گیرد و بر همین اساس متخصصان معتقدند که این هیجان می­‌تواند تحت تأثیر افراد مهم زندگی فرد شکل گیرد.

همچنین ریشه­‌های شرم در دوران کودکی قرار دارد. با توجه به رشد روزافزون آسیب­‌های روانی و با عنایت به اهمیت نقش شرم و احساس گناه در ایجاد آسیب­‌های روانی متعدد، بررسی اجمالی عوامل ایجادکننده و مرتبط با هیجان­ شرم و ریشه­‌یابی این عوامل می­‌تواند به افزایش سلامت روانی و کاهش مشکلات روانی افراد جامعه، کمک شایان توجهی کند.

شرم چیست؟

شرم درونی، شرم بیرونی

شرم بیرونی با تفکرات و احساساتی که شخص چگونه در اذهان دیگران به نظر می­‌رسد، مرتبط است. در این احساس، کانون توجه بر دیدگاه دیگران از خود است. کانون توجه این شرم بر احساسات و ارزیابی­‌های خود به عنوان عنوان یک فرد بی‌کفایت و بد است.

در شرم درونی، دو مؤلفه مهم، بی‌ارزشی خود و خودانتقادی است که این امر منجر به افزایش آسیب‌پذیری و طیف وسیعی از مشکلات می­‌شود. نتایج تحقیقات نشان می­‌دهد که خودانتقادی و شرم، نقش مهمی در خشم، اضطراب اجتماعی، اختلال خلقی، بزهکاری، اختلالات شخصیت و… دارد.

خودانتقادی

خود انتقادی

خودانتقادی به عنوان شکلی از آزار و اذیت درونی که استرس‌زا و تضعیف‌کننده­ خویشتن است، نگریسته می­‌شود (گیلبرت و آیرونز،[2] ۲۰۰۴).

ترس از شکست

ترس از شکست

مطالعات نشان می­‌دهند که ترس از شکست، با شرم در ارتباط است.

ترس از شکست را به عنوان یک گرایش به ارزیابی تهدیدکننده و احساس اضطراب در شرایطی که امکان شکست وجود دارد، تعریف کرده­‌اند. شکست احتمالاً برای افرادی تهدیدکننده است که شکست خوردن را آموخته­‌اند و آن را با نتایج آزاردهنده در ذهنشان مرتبط می­‌سازند.

پیامدهایی که با ترس از شکست در ارتباط هستند، عبارتند از:

  • تجربه شرم و خجالت،
  • خودارزیابی بی‌ارزش‌کننده،
  • داشتن آینده­‌ای نامشخص، از دست دادن علاقه­ افراد مهم  زندگی،
  • پنهان شدن از نظر دیگران (کونروی[3] و همکاران،۲۰۰۷).

به عبارت بهتر، نیاز به پیشرفت را به عنوان «ظرفیتی برای احساس غرور در انجام یک کار» و ترس از شکست را «ظرفیتی برای میل به شرم در تجارب شکست» توصیف می‌کنند.

ریشه­‌های شرم

ریشه های شرم

شرم می­‌تواند ریشه در روابط والدین با فرزندان داشته باشد. به عنوان مثال مادران با ترس بالا از شکست، مجموعه معیارهای پیشرفت بالایی را برای فرزندانشان در نظر می­‌گیرند اما به نظر می­‌رسد که این فرزندان توانایی تحقق این معیارها را نداشته باشند.

کنترل افراطی والدین به ایجاد احساس شرم در فرزندان منجر می­‌شود.

همه­ افراد بخش اعظمی از احساس ارزشمندی و خوب بودن خود را از خانواده و به‌خصوص مادر کسب می­‌کنند. مادر منبع دلبستگی و مراقبت اولیه­ فرزند است. رابطه­ توأم با مهربانی، گرمی و دلسوزی مادر با فرزند به وی این پیغام را می­‌دهد که ارزشمند است. ارزشمندی که فرزند تا سال­‌ها آن را حفظ می­‌کند و بر مبنای آن بسیاری از روابط بین‌فردی خود را شکل می­‌دهد.

پیام‌های مبتنی بر حمایت افراطی و کنترل زیاد از سوی مادر ممکن است موجب شود فرزند احساس بی‌کفایتی و بی‌ارزشی کند. چنین ارزشیابی­‌هایی می­‌تواند منجر به احساس شرم در فرزند شود. به طور کلی حمایت بیش از حد یا لوس کردن بچه­‌ها می­‌تواند موجب شود آنها هرگز خودمختاری و اتکا به نفس را یاد نگیرند و توان مقابله با دنیای بیرون از خانه را نداشته باشند. در حقیقت احساس بی‌ارزشی و ناتوانی به عنوان قضاوت درونی‌شده­ فرد درمی­‌آید و موجب احساس شرم در فرزند می­‌شود.

خشم و شرم

خشم و حیا

دو عامل می­‌تواند رابطه­ بین خشم و شرم را تسریع کند. اول اینکه اغلب افراد در موقع خشم احساس شرمندگی می­‌کنند. دوم اینکه خود تجربه­ شرم، احساس خشم و خصومت نسبت به دیگری را ایجاد می­‌کند. درد حاصل از شرم می‌­تواند به خشم به خود منجر شود یا به سمت فردی متوجه شود که ناراحتی واقعی یا خیالی او را باعث شده است. به عبارتی، اغلب احساس شرمساری افراد با تجاربی از خشم و خصومت همراه است. باید توجه داشت که فقدان اعتماد به نفس نیز حتی اگر موقتی باشد، به شرم منجر می‌شود که نهایتاً خشم و خصومت را به همراه دارد.

عوامل ایجادکننده شرم در ما انسان ها

عوامل ایجادکننده شرم

اولیین دلیل ان منشا ژنتیکی نیز می باشد و دلیل دوم فرنگ وسبک زندگی فرد میشود و سوم دلیل اتفاقا گذشته نیز می باشد وچهارمین دلیل خانواده های عیبجو ایرادگیر و سرزنش کننده

پیامدهای احساس شرم

پیامدهای شرم و حیا

افرادی که دارای شرم منفی هستند دائما فکر میکنند که دیگران دنبال نقص ها و نقاط منفی انها نیز هستند و دائما افکار منفی جملاتی مانند من بی ارزش هستم من نا لایق هستم را تکرار میکنند و فردی که احساس شرم میکند در برابر رفتار های ناشایست و تحقیر امیز دیگران سکوت میکند و این افراد کناره گیر میشوند

فرق خجولی با شرم و حیا چیست؟

شرم و حیا داشتن و خجول بودن نیز هردو مبحث جداگانه ای نیز دارند و اینکه ما احساس شرم و حیا نیز داشته باشیم نیز بسیار خوب است و باعث میشود فرد دارای یکسری عقیدها و ارزش هایی نیز باشد ولی خجول بودن یک رفتار ناکارامد است و باید مهارت خود را در این زمینه ارتقا دهیم

خجول بودن یعنی بخاطر یکسری قفل های ذهنی کارهای درست را انجام ندهیم مثل اینکه سر صحبت را با دیگران باز نکنیم و یا اینکه همس فکر کنیم دیگران راجبه ما چه فکری میکنند و خجولی نیز باعث میشود یکسری کارهایی که مطابق ارزش های ما است را نمیتوانیم انجام دهیم

طرحواره نقص شرم چیست؟

پیامدهای شرم

افرادی که دارای نقص شرم هستند افرادی ناقص و حقیر و بی ارزش و دوست نداشتنی بوده و در وجودشان احساس شرم میکنند و ان ها اعتماد بنفس و عزت نفس خو د را پایین ارزیابی می کنند و در یکسری صحبت هایی که در دوره طرحواره درمانی انجام میشود انها افرادی تنبل کسل کننده نیازمند چاق ضعیف لاغر عجیب و غریب و اهمالکار می دانند و ان ها معمولا سخت احساس بی کفایتی میکنند و مسترسند نقایص ان ها بر ملا بشود