مهارت درک دیگران چیست؟
مهارت درک دیگران به توانایی فرد برای فهمیدن احساسات، افکار، دیدگاهها، نیازها و شرایط فرد دیگر گفته میشود؛ بهگونهای که بتواند رفتار و واکنش او را در زمینه همان موقعیت بهتر تفسیر کند.
درک کردن دیگران فقط به این معنا نیست که متوجه شویم فردی خوشحال، ناراحت، عصبانی یا مضطرب است. گاهی لازم است بفهمیم پشت یک رفتار چه احساسی وجود دارد، فرد چگونه به یک موقعیت نگاه میکند، چه نیازی دارد و تجربهای که از یک اتفاق دارد چه تفاوتی با تجربه ما دارد.
این مهارت با مفهوم همدلی (Empathy) ارتباط نزدیکی دارد، اما این دو اصطلاح کاملاً مترادف نیستند. پژوهشهای جدید، همدلی را مفهومی چندبعدی میدانند که میتواند شامل درک شناختی وضعیت فرد دیگر، پاسخ عاطفی و نحوه تنظیم واکنش خود فرد باشد. بنابراین، «درک دیگران» را بهتر است یکی از مهارتها و فرایندهای مرتبط با همدلی و شناخت اجتماعی بدانیم، نه اینکه آن را دقیقاً معادل همدلی قرار دهیم.
به زبان ساده: درک دیگران یعنی بتوانیم قبل از قضاوت درباره یک فرد، تلاش کنیم بفهمیم او چه چیزی را تجربه میکند و چرا ممکن است چنین احساسی داشته باشد.
درک احساسات دیگران یعنی چه؟
فکر می کنید هوش هیجانی شما بالاست یا پایین؟ با تست هوش هیجانی این مهارت کلیدی را در خود بسنجید. درک احساسات دیگران یعنی بتوانیم نشانههای هیجانی فرد را مشاهده کنیم، درباره معنای احتمالی آنها فکر کنیم و در صورت نیاز از خود فرد درباره برداشتمان سؤال کنیم.
برای مثال، فردی ممکن است بگوید: «اشکالی نداره، هر طور خودت میخوای.»
اما لحن، مکث، حالت چهره یا شرایط گفتوگو ممکن است نشان دهد که او واقعاً ناراحت یا دلخور است. فردی که مهارت درک دیگران را دارد، به جای اینکه فوراً نتیجه بگیرد: «پس خودش گفت اشکالی نداره.»
ممکن است بگوید: «حس میکنم شاید از این موضوع ناراحت شدی؛ درست برداشت کردم؟»
این تفاوت بسیار مهم است. درک عاطفی به معنای ذهنخوانی نیست.
حالت چهره، لحن صدا، زبان بدن و کلمات میتوانند سرنخهایی درباره وضعیت هیجانی فرد ارائه کنند، اما هیچکدام به تنهایی اثبات نمیکنند که فرد دقیقاً چه احساسی دارد.
به همین دلیل، یکی از مهمترین بخشهای درک دیگران، بررسی کردن برداشت خود به جای قطعی دانستن آن است.
درک دیگران فقط درک احساسات نیست
گاهی تصور میشود برای درک یک فرد کافی است احساس او را تشخیص دهیم؛ اما درک دیگران گستردهتر از این موضوع است.
برای فهم بهتر یک فرد ممکن است لازم باشد به چند سؤال توجه کنیم:
- او چه احساسی دارد؟
- درباره این موقعیت چگونه فکر میکند؟
- چه چیزی برای او مهم است؟
- چه نیازی دارد؟
- از چه چیزی میترسد؟
- چه تجربهای در گذشته داشته است؟
- اکنون در چه شرایطی قرار دارد؟
- آیا رفتار او با چیزی که میگوید هماهنگ است؟
- آیا ممکن است برداشت ما از رفتار او اشتباه باشد؟
بنابراین درک دیگران ترکیبی از مشاهده، گوش دادن، perspective-taking یا دیدگاهگیری، شناخت هیجان، توجه به زمینه و بررسی برداشتهای خودمان است.
درک عاطفی چیست؟
درک عاطفی به توانایی تشخیص و فهم وضعیت هیجانی فرد دیگر اشاره دارد. این توانایی میتواند شامل توجه به مواردی مانند:
- لحن صدا
- سرعت صحبت کردن
- مکثها
- حالت چهره
- تماس چشمی
- وضعیت بدن
- انتخاب کلمات
- تغییر ناگهانی در رفتار
- شرایطی که فرد در آن قرار گرفته است
باشد.
اما یک نکته مهم وجود دارد:
هیچ نشانه غیرکلامی به تنهایی معنای قطعی ندارد.
مثلاً پایین انداختن نگاه ممکن است نشانه خجالت، ناراحتی، اضطراب، خستگی یا حتی عادت شخصی باشد.
بنابراین مهارت واقعی در درک عاطفی این نیست که برای هر حرکت بدن یک معنی ثابت تعیین کنیم؛ بلکه این است که چند سرنخ را در کنار زمینه قرار دهیم و سپس برداشت خود را با گفتوگو بررسی کنیم.
در پژوهشهای مربوط به همدلی نیز تشخیص احساسات، توجه به زبان بدن و بازتاب دادن احساسات فرد دیگر از جمله مهارتهای مرتبط با همدلی عاطفی معرفی شدهاند.
توانایی درک و تشخیص احساسات دیگران چگونه شکل میگیرد؟
درک احساسات دیگران یک فرایند یکمرحلهای نیست. معمولاً میتوان آن را به شکل زیر تصور کرد:
مشاهده – توجه – تفسیر – بررسی – پاسخ برای مثال، دوست شما در یک گفتوگو ناگهان ساکت میشود.
مرحله اول: مشاهده
متوجه تغییر رفتار او میشوید.
مرحله دوم: توجه
به جای نادیده گرفتن تغییر، به آن توجه میکنید.
مرحله سوم: تفسیر
ممکن است احتمال دهید که ناراحت، خسته یا دلخور شده است.
مرحله چهارم: بررسی
به جای اینکه برداشت خود را حقیقت بدانید، سؤال میکنید:
«چیزی ناراحتت کرده؟»
مرحله پنجم: پاسخ
اگر فرد احساس خود را بیان کرد، پاسخ شما را میتوان بر اساس اطلاعات واقعی تنظیم کرد. این مدل ساده از یک خطای رایج جلوگیری میکند: تبدیل حدس به واقعیت.
توانایی قرار دادن خود جای دیگران چیست؟
یکی از مهارتهای مهم در درک دیگران، قرار دادن خود جای فرد دیگر یا همان Perspective-Taking است. Perspective-taking یعنی تلاش کنیم یک موقعیت را از زاویه دید فرد دیگری بررسی کنیم. اما یک اشتباه رایج وجود دارد. قرار دادن خود جای دیگران به این معنی نیست که بگوییم: «اگر من جای او بودم اینطور احساس نمیکردم، پس او هم نباید چنین احساسی داشته باشد.»
اتفاقاً هدف دقیقاً برعکس است. باید بپرسیم: «اگر من با تجربهها، باورها، شرایط، محدودیتها و نگرانیهای این فرد به این موقعیت نگاه میکردم، ممکن بود چه برداشتی داشته باشم؟»
برای مثال، دو نفر ممکن است یک انتقاد یکسان دریافت کنند اما واکنشهای کاملاً متفاوتی نشان دهند. یکی آن را بازخورد مفید بداند و دیگری آن را تحقیر یا طرد شدن تجربه کند. درک دیگران به ما کمک میکند تفاوت میان تجربه خودمان و تجربه فرد مقابل را ببینیم.
پژوهشها نیز perspective-taking و جنبههای شناختی همدلی را از فرایندهای مرتبط اما قابل تفکیک از تجربه عاطفی میدانند.
آیا درک دیگران همان همدلی است؟
نه، این دو مفهوم ارتباط نزدیکی دارند اما دقیقاً یکسان نیستند. درک دیگران بیشتر بر فهم تجربه فرد مقابل تمرکز دارد. همدلی مفهومی گستردهتر است و میتواند ابعاد شناختی و عاطفی داشته باشد.
برای مثال:
همدلی شناختی
یعنی بتوانیم بفهمیم فرد دیگر چه فکر میکند یا موقعیت را چگونه میبیند.
همدلی عاطفی
یعنی تا حدی بتوانیم وضعیت هیجانی فرد دیگر را درک یا با آن هماهنگ شویم.
شفقت
یعنی علاوه بر توجه به رنج فرد، انگیزهای برای حمایت یا کاهش آن داشته باشیم.
به همین دلیل، ممکن است فردی از نظر شناختی متوجه شود که دوستش ناراحت است، اما خودش همان احساس را تجربه نکند.
همچنین ممکن است فردی احساسات دیگران را بسیار شدید دریافت کند اما در تنظیم واکنش خودش مشکل داشته باشد. این تمایز در پژوهشهای جدید درباره همدلی، شفقت و تنظیم هیجان اهمیت زیادی دارد.
نقش گوش دادن فعال در درک دیگران
بدون گوش دادن فعال، درک دیگران بسیار دشوار میشود. گوش دادن فعال فقط ساکت بودن هنگام صحبت کردن فرد مقابل نیست. در گوش دادن فعال، فرد تلاش میکند واقعاً پیام طرف مقابل را دریافت و درک کند.
برخی رفتارهای مهم در گوش دادن فعال عبارتاند از:
- وسط صحبت فرد نپریدن
- پیش از پاسخ دادن، پیام او را کامل شنیدن
- پرسیدن سؤالهای روشنکننده
- خلاصه کردن چیزی که فهمیدهایم
- توجه به احساس پشت کلمات
- عجله نکردن برای ارائه راهحل
- بررسی کردن برداشت خود
- توجه به تغییرات لحن و رفتار
- پرهیز از آماده کردن پاسخ در ذهن هنگام صحبت کردن طرف مقابل
برای مثال، به جای اینکه بگوییم: «ولش کن، زیاد فکر نکن.»
میتوان گفت: «به نظر میاد این اتفاق واقعاً اذیتت کرده. بیشتر از خود اتفاق ناراحتی یا از رفتاری که باهات شد؟»
این نوع پاسخ، فضای بیشتری برای بیان تجربه فرد ایجاد میکند. پژوهشهای جدید درباره ارتباط همدلانه نیز نشان میدهند که بیان یا نامگذاری احساسات، نشان دادن درک تجربه فرد و پاسخهای مناسب میتوانند بخشی از ارتباط همدلانه باشند.
چرا بعضی افراد در درک دیگران مشکل دارند؟
ضعف در درک دیگران همیشه به معنی بیتفاوت بودن فرد نیست. عوامل مختلفی میتوانند بر این مهارت تأثیر بگذارند، از جمله:
- تمرکز زیاد بر خود
- اضطراب اجتماعی
- تجربههای منفی گذشته
- خشم یا تعارض شدید
- عجله برای قضاوت
- گوش ندادن فعال
- دشواری در شناخت احساسات خود
- دشواری در تنظیم هیجان
- تفاوتهای شخصیتی
- تفاوتهای فرهنگی
- خستگی و فشار روانی
- درگیری ذهنی شدید
- تجربههای ارتباطی محدود
- تمرکز افراطی بر حل مسئله به جای شنیدن تجربه فرد
در بعضی موقعیتها نیز فرد ممکن است احساسات دیگران را متوجه شود اما نداند چگونه به آنها پاسخ دهد.
بنابراین تشخیص احساس، فهم دیدگاه و پاسخ مناسب سه مهارت کاملاً یکسان نیستند.
چگونه مهارت درک دیگران را تقویت کنیم؟
مهارت درک دیگران قابل تمرین است و پژوهشهای مربوط به آموزش همدلی نشان میدهند که مداخلات آموزشی مختلف میتوانند برخی ابعاد همدلی را بهبود دهند؛ البته میزان اثرگذاری بسته به نوع آموزش و بعد مورد نظر متفاوت است.
۱. قبل از قضاوت، سؤال بپرسید
اگر رفتار کسی برایتان عجیب است، فوراً درباره شخصیت او نتیجهگیری نکنید.
به جای: «تو همیشه بیاحساسی.»
بگویید: «این موضوع برای من جالب بود؛ میخوام بدونم تو چه برداشتی ازش داشتی؟»
۲. بین رفتار و احساس تفاوت بگذارید
ممکن است کسی رفتار نامناسبی داشته باشد اما پشت آن رفتار احساس ترس، خشم، شرم یا درماندگی وجود داشته باشد.
فهمیدن احساس، به معنی تأیید رفتار نیست.
میتوانیم بفهمیم چرا کسی عصبانی شده و در عین حال با توهین کردن او موافق نباشیم.
۳. برداشت خود را قطعی ندانید
به جای: «معلومه که از من ناراحتی.»
بگویید: «حس کردم شاید از چیزی که گفتم ناراحت شدی؛ درست متوجه شدم؟»
این تغییر کوچک، کیفیت ارتباط را به شکل قابل توجهی بهتر میکند.
۴. به کلمات و زمینه همزمان توجه کنید
یک جمله بدون زمینه میتواند معنای متفاوتی داشته باشد.
مثلاً: «خودت میدونی.»
میتواند نشانه شوخی، ناراحتی، کنایه، خستگی یا موافقت باشد.
برای فهم درست، باید کلمات، لحن، موقعیت و رابطه بین دو نفر را در کنار هم دید.
۵. از خودتان بپرسید «او چه چیزی را تجربه میکند؟»
به جای اینکه فقط درباره رفتار فرد فکر کنید، سؤال را تغییر دهید:
«چه تجربهای ممکن است باعث شده باشد او چنین واکنشی نشان دهد؟» این سؤال به perspective-taking کمک میکند.
۶. احساس خودتان را مدیریت کنید
اگر هنگام صحبت فرد مقابل عصبانی، مضطرب یا دفاعی هستید، ممکن است بخش زیادی از توجه شما صرف مدیریت احساس خودتان شود.
تنظیم هیجان با فرایندهای اجتماعی مانند همدلی و شفقت ارتباط دارد و پژوهشهای فراتحلیلی نشان دادهاند که تنظیم هیجان سازگارانه با برخی ابعاد همدلی و شفقت ارتباط مثبت دارد و با empathic distress ارتباط منفی دارد.
۷. به جای حل فوری مشکل، ابتدا تجربه فرد را بفهمید
گاهی فرد مقابل راهحل نمیخواهد؛ میخواهد احساس کند تجربهاش دیده و فهمیده شده است.
مثلاً به جای: «خب استعفا بده.»
میتوان گفت: «به نظر میاد این شرایط خیلی خستهات کرده. بیشتر از فشار کار ناراحتی یا از برخورد مدیرت؟» بعد از روشن شدن مسئله میتوان درباره راهحل صحبت کرد.
درک دیگران به معنی ذهنخوانی نیست
یکی از مهمترین نکات درباره مهارت درک دیگران این است که هیچکس نمیتواند بدون خطا ذهن فرد دیگری را بخواند.
حتی اگر فردی در شناخت هیجانات بسیار خوب باشد، باز هم ممکن است برداشت او اشتباه باشد. به همین دلیل سه مهارت اهمیت زیادی دارند: مشاهده + فرضیهسازی + بررسی
نه: مشاهده + نتیجهگیری قطعی
مثلاً دیدن اخم یک فرد به تنهایی کافی نیست که بگوییم: «او از من عصبانی است.»
بهتر است بگوییم: «به نظر میرسد ناراحت یا عصبانی است؛ بهتر است ببینم چه اتفاقی افتاده.»
این رویکرد هم احتمال سوءتفاهم را کمتر میکند و هم ارتباط را دقیقتر میسازد.
آیا برای درک دیگران باید با آنها موافق باشیم؟
خیر. درک کردن با موافق بودن تفاوت دارد.
- ممکن است بفهمیم چرا فردی از یک تصمیم ناراحت شده، اما با تصمیم او موافق نباشیم.
- ممکن است متوجه شویم چرا فردی عصبانی است، اما رفتار پرخاشگرانه او را نپذیریم.
- ممکن است دیدگاه یک فرد را به خوبی بفهمیم، اما همچنان دیدگاه متفاوتی داشته باشیم.
این تمایز برای روابط سالم بسیار مهم است. هدف درک دیگران این نیست که همیشه بگوییم: «حق با توست.»
هدف این است که بتوانیم بگوییم: «میفهمم چرا از این زاویه چنین احساسی پیدا کردهای؛ حتی اگر خودم با نتیجهگیری تو موافق نباشم.»
همدلی با همدردی چه تفاوتی دارد؟
این سه مفهوم را نباید کاملاً یکی دانست:
همدلی
تلاش برای فهمیدن و درک تجربه فرد دیگر.
همدردی
احساس نگرانی یا ناراحتی برای فردی که در شرایط دشوار قرار دارد.
شفقت
علاوه بر درک یا نگرانی، شامل نوعی تمایل به حمایت یا کاهش رنج نیز میشود.
این تفاوتها فقط اصطلاحات زبانی نیستند و در پژوهشهای روانشناختی نیز میان empathy، sympathy و compassion تمایزهایی مطرح شده است.
وقتی احساسات دیگران ما را غرق میکنند چه اتفاقی میافتد؟
گاهی فرد تصور میکند هرچه بیشتر احساسات دیگران را جذب کند، همدلتر است. اما این همیشه درست نیست.
اگر ناراحتی فرد مقابل به قدری روی ما اثر بگذارد که خودمان دچار اضطراب، درماندگی یا آشفتگی شدید شویم، ممکن است به جای کمک کردن، توانایی پاسخ مناسب را از دست بدهیم.
در ادبیات پژوهشی، میان همدلی و empathic distress یا آشفتگی ناشی از تجربه هیجانات دیگران تفاوت گذاشته میشود.
هدف ارتباط سالم این نیست که احساسات دیگران را کاملاً در خودمان غرق کنیم؛ بلکه باید بتوانیم تجربه آنها را بفهمیم و در عین حال مرز میان تجربه خود و دیگری را حفظ کنیم. تنظیم هیجان یکی از فرایندهای مهم مرتبط با این موضوع است.
بنابراین به جای «همدلی بیش از حد» بهتر است در بسیاری از موارد از مفاهیمی مانند درگیری هیجانی شدید، آشفتگی همدلانه یا دشواری در تنظیم هیجان استفاده کنیم.
درک دیگران در روابط عاطفی
در روابط عاطفی، بسیاری از تعارضها نه به دلیل نبود علاقه، بلکه به دلیل تفسیر متفاوت از یک رفتار شکل میگیرند. مثلاً یک نفر ممکن است دیر پاسخ دادن پیام را نشانه بیتوجهی بداند، در حالی که طرف مقابل واقعاً درگیر کار بوده است.
مهارت درک دیگران کمک میکند پیش از رسیدن به نتیجه قطعی، سؤال کنیم:
- چه اتفاقی افتاده؟
- طرف مقابل چه برداشتی دارد؟
- آیا من چیزی را به رفتار او نسبت دادهام که هنوز دربارهاش مطمئن نیستم؟
- آیا تجربه قبلی من روی برداشت فعلی تأثیر گذاشته است؟
این مهارت میتواند از بسیاری از سوءتفاهمهای ارتباطی جلوگیری کند.
درک دیگران در محیط کار
در محیط کار نیز توانایی فهم دیدگاه همکاران اهمیت دارد. برای مثال، اگر همکاری در یک جلسه کمتر صحبت میکند، نمیتوان صرفاً از روی این رفتار نتیجه گرفت که: «او علاقهای به همکاری ندارد.»
ممکن است دلایل دیگری وجود داشته باشد؛ مانند اضطراب، ناآشنایی با موضوع، اختلاف فرهنگی، خستگی یا نگرانی درباره واکنش دیگران.
درک دیگران به معنای پیدا کردن یک توضیح قطعی نیست؛ بلکه به معنای باز نگه داشتن چند احتمال و بررسی آنها از طریق ارتباط است.
پژوهشهای جدید درباره مداخلات perspective-taking نیز نشان میدهند که افزایش تلاش برای دیدن دیدگاههای متفاوت میتواند به ارتباط سازندهتر کمک کند، هرچند اثر آن به زمینه و نوع مداخله وابسته است.
درک دیگران در رابطه والد و فرزند
کودک همیشه نمیتواند احساسات خود را به شکل واضح بیان کند. ممکن است کودک به جای گفتن: «من از اینکه در مدرسه احساس طرد شدن کردم ناراحتم.»
پرخاشگر شود، گریه کند یا از رفتن به مدرسه خودداری کند. والد میتواند ابتدا رفتار را مشاهده کند و سپس تلاش کند پشت آن را بفهمد: «امروز به نظر میاد چیزی در مدرسه اذیتت کرده. دوست داری دربارهاش حرف بزنی؟»
این نوع واکنش به معنای تأیید تمام رفتارهای کودک نیست؛ بلکه به والد کمک میکند قبل از برخورد با رفتار، نیاز یا هیجان پشت رفتار را بهتر بشناسد.
آیا همه افراد میتوانند مهارت درک دیگران را یاد بگیرند؟
توانایی افراد در همدلی، شناخت اجتماعی و ارتباط با دیگران یکسان نیست؛ اما برخی مؤلفههای این مهارتها قابل تمرین هستند.
پژوهشهای مربوط به آموزش همدلی نشان میدهند برنامههای آموزشی میتوانند بر ابعاد مختلف همدلی اثر بگذارند، اگرچه اندازه اثر و میزان موفقیت بسته به روش آموزش، نوع مهارت و ویژگیهای افراد متفاوت است.
بنابراین بهتر است به جای اینکه بگوییم: «یا ذاتاً آدم همدلی هستی یا نیستی.»
بگوییم: برخی جنبههای درک دیگران را میتوان با تمرین، بازخورد و تجربه بهتر کرد.
یک تمرین ساده برای تقویت مهارت درک دیگران
در یک گفتوگوی روزمره، قبل از اینکه پاسخ بدهید، این پنج سؤال را از خودتان بپرسید:
- او چه چیزی گفت؟
- احتمالاً چه احساسی دارد؟
- چه چیزی برای او مهم است؟
- من چه برداشتی کردهام و چقدر از آن مطمئن هستم؟
- آیا بهتر است به جای حدس زدن، از خودش سؤال کنم؟
مثلاً: «فکر میکنم از رفتار من ناراحت شدی، اما ممکنه اشتباه برداشت کرده باشم. دوست داری بگی چه چیزی اذیتت کرد؟»
این جمله نمونه خوبی از ترکیب مشاهده، عدم قطعیت، پرسش و گوش دادن است.
چند اشتباه رایج در تلاش برای درک دیگران
اشتباه اول: ذهنخوانی
«حتماً از من بدش میاد.» در حالی که اطلاعات کافی نداریم.
اشتباه دوم: تفسیر قطعی زبان بدن
«دست به سینه نشسته، پس حتماً مخالف منه.» زبان بدن به تنهایی معنای قطعی ندارد.
اشتباه سوم: مقایسه با خود
«اگر من جای او بودم چنین احساسی نداشتم.» ممکن است تجربه و پیشینه شما کاملاً متفاوت باشد.
اشتباه چهارم: ارائه راهحل پیش از شنیدن
گاهی فرد هنوز احساسش را توضیح نداده اما ما بلافاصله راهحل ارائه میکنیم.
اشتباه پنجم: یکی دانستن درک و تأیید
فهمیدن دلیل رفتار یک فرد، به معنی تأیید آن رفتار نیست.
اشتباه ششم: جذب شدن کامل در احساسات فرد
اگر تجربه فرد مقابل تمام ظرفیت هیجانی ما را اشغال کند، ممکن است نتوانیم پاسخ مناسبی ارائه دهیم.
از کجا بفهمیم مهارت درک دیگران را داریم؟
هیچ آزمون سادهای نمیتواند تمام ابعاد این مهارت را در یک عدد خلاصه کند؛ با این حال میتوانیم رفتار خود را بررسی کنیم. فردی که مهارت خوبی در درک دیگران دارد معمولاً:
- قبل از قضاوت سؤال میپرسد.
- به حرف طرف مقابل گوش میدهد.
- تفاوت میان احساس و رفتار را تشخیص میدهد.
- میتواند دیدگاه متفاوت را بررسی کند.
- برداشت خود را قطعی نمیداند.
- میتواند بپذیرد که ممکن است اشتباه کرده باشد.
- هنگام اختلاف نظر، لزوماً ارتباط را قطع نمیکند.
- برای احساسات دیگران جا باز میکند بدون اینکه مرزهای خود را از دست بدهد.
- میتواند همزمان با فهمیدن فرد، با رفتار نامناسب او مخالفت کند.
آیا مهارت درک دیگران برای سلامت روان مهم است؟
درک دیگران بخشی از مهارتهای اجتماعی و ارتباطی است و با فرایندهایی مانند همدلی، شناخت اجتماعی، تنظیم هیجان و ارتباط مؤثر ارتباط دارد.
با این حال، نباید از یک رابطه علمی ساده نتیجه گرفت که ضعف در این مهارت به تنهایی علت یک اختلال روانی است.
رفتار انسان حاصل تعامل عوامل مختلفی مانند ویژگیهای فردی، رشد، محیط، روابط، تجربههای گذشته و شرایط فعلی است.
در مواردی که فرد بهطور مداوم در برقراری رابطه، شناخت احساسات خود یا دیگران، مدیریت تعارض یا تنظیم هیجان مشکل دارد و این مشکلات باعث اختلال جدی در زندگی میشوند، گفتوگو با روانشناس میتواند به شناسایی عوامل زمینهای و آموزش مهارتهای مناسب کمک کند.
جمعبندی: مهارت درک دیگران چگونه ساخته میشود؟
مهارت درک دیگران فقط تشخیص احساسات افراد نیست.
این مهارت مجموعهای از تواناییهاست که شامل: درک احساسات + گوش دادن فعال + دیدگاهگیری + توجه به زمینه + بررسی برداشتها + تنظیم هیجان + پاسخ مناسب می شود.
فردی که میخواهد دیگران را بهتر درک کند، لازم نیست ذهن آنها را بخواند یا همیشه با آنها موافق باشد.
کافی است قبل از قضاوت، مشاهده کند، گوش بدهد، احتمالهای مختلف را در نظر بگیرد، سؤال بپرسد و برداشت خود را بررسی کند.
در نهایت، شاید یکی از مهمترین نشانههای درک واقعی دیگران این باشد که بتوانیم بگوییم: «من مطمئن نیستم دقیقاً چه چیزی را تجربه میکنی؛ اما میخواهم بفهمم.»
این جمله، برخلاف ذهنخوانی، نقطه شروع یک ارتباط همدلانه و سالم است.
پرسشهای متداول درباره مهارت درک دیگران
مهارت درک دیگران چیست؟
مهارت درک دیگران توانایی فهم بهتر احساسات، افکار، دیدگاهها، نیازها و شرایط فرد مقابل است. این مهارت با همدلی، شناخت اجتماعی، گوش دادن فعال و perspective-taking ارتباط دارد.
درک احساسات دیگران یعنی چه؟
یعنی بتوانیم با توجه به کلمات، لحن، رفتار، نشانههای غیرکلامی و شرایط فرد، درباره وضعیت هیجانی او فرضیهای ایجاد کنیم و در صورت نیاز برداشت خود را با پرسش بررسی کنیم.
درک عاطفی چیست؟
درک عاطفی به توانایی تشخیص و فهم وضعیت هیجانی فرد دیگر گفته میشود. این مهارت یکی از ابعاد مرتبط با همدلی است.
آیا درک دیگران همان همدلی است؟
خیر. درک دیگران و همدلی ارتباط نزدیکی دارند اما کاملاً یکسان نیستند. همدلی مفهومی چندبعدی است و میتواند شامل جنبههای شناختی و عاطفی باشد.
توانایی قرار دادن خود جای دیگران چیست؟
این توانایی که با عنوان Perspective-Taking شناخته میشود، یعنی تلاش برای بررسی یک موقعیت از دیدگاه فرد دیگر و در نظر گرفتن تجربهها و شرایط او.
چگونه احساسات دیگران را بهتر تشخیص دهیم؟
با گوش دادن فعال، توجه به کلمات و زمینه، مشاهده تغییرات رفتاری و غیرکلامی و مهمتر از همه، پرسیدن سؤال به جای نتیجهگیری قطعی میتوان این مهارت را تقویت کرد.
آیا برای درک دیگران باید با آنها موافق باشیم؟
خیر. میتوانیم احساس یا دیدگاه یک فرد را درک کنیم، بدون اینکه با تصمیم، باور یا رفتار او موافق باشیم.
آیا همدلی بیش از حد میتواند مشکلساز شود؟
اگر درگیری هیجانی با احساسات دیگران باعث شود فرد دچار آشفتگی شدید شود یا نتواند مرز میان تجربه خود و دیگری را حفظ کند، ممکن است ارتباط مؤثر دشوار شود. در چنین شرایطی تنظیم هیجان اهمیت پیدا میکند.
چرا بعضی افراد در درک احساسات دیگران مشکل دارند؟
عوامل مختلفی مانند اضطراب، فشار روانی، تجربههای گذشته، دشواری در تنظیم هیجان، تفاوتهای فردی و ارتباطی و تمرکز زیاد بر خود میتوانند بر این توانایی اثر بگذارند.
آیا مهارت درک دیگران قابل یادگیری است؟
بخشی از مهارتهای مرتبط با همدلی، گوش دادن و perspective-taking با آموزش، تمرین و بازخورد قابل تقویت هستند؛ البته میزان پیشرفت افراد یکسان نیست.