اگر هنوز تجربه انجام هیپنوتراپی را نداشتهاید و میخواهید بدانید هیپنوتراپی چیست و چگونه بر مغز، سیستم عصبی و سلامت روان تأثیر میگذارد، این مقاله میتواند بهترین نقطه شروع باشد. هیپنوتراپی یا هیپنوتیزمدرمانی حالتی از تمرکز عمیق ذهنی و توجه متمرکز است که با هدایت سیستم عصبی انجام میشود. در این فرآیند، فرد میتواند راحتتر به لایههای عمیقتری از افکار و احساسات دسترسی پیدا کند و به ایجاد تغییرات سالم در ادراک، هیجانات، خاطرات، افکار یا رفتارهای خود کمک کند.
هیپنوتیزم یا هیپنوتراپی چیست؟
هیپنوتیزم یک روش درمانی کمکی است که برای آرام سازی و تمرکز ذهن بیماران به کار می رود. در این روش بیمار به حالت خواب فرو می رود و احساسات و افکار و خاطرات دردناکی را که در ذهن ناخودآگاه او وجود دارد کشف می شود و در حین آن توسط درمانگر پیشنهادهایی برای بهبودی ارائه می شود. هیپنوتیزم به خودی خود نوعی روان درمانی نیست، بلکه ابزاری است که به پزشکان کمک می کند انواع مختلف درمان ها و درمان های پزشکی یا روانشناختی را تسهیل کنند. ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی آموزش دیده که در زمینه هیپنوتیزم بالینی گواهی دارند، می توانند با بیمار خود تصمیم بگیرند که آیا هیپنوتیزم باید همراه با سایر درمان ها استفاده شود یا خیر. مانند روان درمانی، طول درمان هیپنوتیزم بسته به پیچیدگی مشکل متفاوت است.
تاریخچه هیپنوتیزم درمانی
در پاسخ به این پرسش که هیپنوتراپی چیست و از کجا شروع شده، باید گفت که ریشههای هیپنوتیزم درمانی به دوران بسیار دور بازمیگردد. بسیاری از پژوهشگران معتقدند که هندوها از اولین اقوامی بودند که از هیپنوتیزم بهعنوان ابزاری برای درمان و بهبود سلامت جسم و روان استفاده میکردند. این شیوه بعدها وارد حوزه روانشناسی شد و به یکی از روشهای مکمل در رواندرمانی تبدیل گردید.
نقطه عطف مهم در تاریخ هیپنوتیزم در سال ۱۸۴۲ شکل گرفت؛ زمانی که جیمز برید، پزشک اسکاتلندی، بهطور علمی به بررسی این پدیده پرداخت. او که بعدها به عنوان «پدر هیپنوتیزم جدید» شناخته شد، باور نداشت که «خواب مغناطیسی» عامل هیپنوتیزم است و توضیح داد که این حالت بیشتر شبیه یک «خواب عصبی» یا تغییر در تمرکز ذهنی است. جیمز برید یک سال بعد، در ۱۸۴۳، کتاب معروف خود با عنوان «نورایبیولوژی» را منتشر کرد.
در کنار او، نامهایی مانند فرانتس مسمر نیز در تاریخ هیپنوتیزم جایگاه مهمی دارند. مسمر معتقد بود که این پدیده ناشی از «مغناطیس حیوانی» است؛ نظریهای که بعدها توسط شورایی متشکل از بنجامین فرانکلین، گیوتین و چند دانشمند دیگر رد شد. همچنین افرادی چون راسپوتین و آبه فاریا در ترویج یا بهکارگیری انواع هیپنوتیزم نقش داشتند. در دوران معاصر نیز میلتون اریکسون با معرفی روشهای نوین، موجب پیشرفت چشمگیر هیپنوتیزم درمانی شد.
از نظر فقهی نیز برخی معتقدند اگر هیپنوتیزم همراه با عمل حرام نباشد، استفاده از آن جایز است. در زبان فارسی نیز گاهی واژه «خوابواره» برای اشاره به هیپنوتیزم بهکار میرود.
انواع هیپنوتیزم
هیپنوتیزم شیوههای مختلفی دارد و بسته به هدف درمان، سطح آگاهی فرد و روش اجرای درمانگر، میتواند به سه شکل اصلی انجام شود:
۱. هیپنوتیزم هدایتشونده
در این روش، فرد با کمک ابزارهایی مانند فایل صوتی، موسیقی آرامشبخش یا دستورالعملهای ضبطشده وارد حالت هیپنوتیزمی میشود. بسیاری از اپلیکیشنهای موبایل و وبسایتها از همین روش برای ایجاد آرامسازی ذهنی استفاده میکنند. این روش بیشتر برای کاهش استرس و تقویت تمرکز بهکار میرود.
۲. هیپنوتیزم درمانی (هیپنوتراپی)
این همان تکنیکی است که در پاسخ به اینکه هیپنوتراپی چیست توضیح داده میشود. هیپنوتیزم درمانی توسط روانشناسان و درمانگران دارای مجوز انجام میشود و در مواردی چون:
اضطراب و افسردگی (تست افسردگی آنلاین)
اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)
مدیریت درد
وسواس و اختلالات اضطرابی
کاربرد درمانی دارد. در این روش، فرد پس از ورود به حالت تمرکز عمیق، به کمک درمانگر روی افکار، هیجانات یا خاطرات آسیبزا کار میکند.
۳. خودهیپنوتیزم
در خودهیپنوتیزم، شخص بدون درمانگر و با تکنیکهای القای خودکار ذهنی، حالت هیپنوتیزم را تجربه میکند. این روش معملاً برای:
کنترل درد
کاهش استرس
بهبود خواب
انگیزهسازی و تغییر عادتها
استفاده میشود. خودهیپنوتیزم یکی از تکنیکهای محبوب در برنامههای خودیاری یا Self-help است.
مزایای هیپنوتراپی چیست؟
هیپنوتیزم درمانی ممکن است به درمان تعدادی از شرایط پزشکی که در آن عوامل روانی بر علائم فیزیکی تأثیر می گذارد، کمک کند.
1. درمان استرس و اضطراب
هیپنوتراپی می تواند در درمان و بهبود استرس و اضطراب دائم یا در شرایط خاص و موارد وحشت زدگی و سندرم استرس پس از سانحه، فوبیاها،
مسائل کنترل رفتار مثل از جمله ترک سیگار، کاهش وزن و شب ادراری تاثیر زیادی داشته باشد. زیرا این روش درمانی با اثر بر سیستم اعصاب، تمام سلول های مغزی را تحریک کرده و افراد را به آرامش می رساند.
2. درمان بیخوابی و کابوس های شبانه
بسیاری از مشکلات خواب و بی خوابی ها با هیپنوتیزم درمان می شود. درمان اختلال خواب با هیپنوتیزم روشی کاملا مطمئن و علمی در درمان این نوع بیماری است. در این مطلب درباره اختلال خواب و علت بروز و درمان آن می خوانیم. بی خوابی های مزمن در کوتاه مدت و بی خوابی های طولانی و شدید می تواند از دلایل ایجاد افسردگی در افراد باشد. انسان باید خواب مناسب و به موقع داشته باشد و بدن انسان به خواب نیاز دارد. حتی کسانیکه ادعا می کنند که می توانند بر نخوابیدن غلبه کنند، جذب یک حالتی می شوند که به خواب شباهت دارد و می توانند استراحت کنند.
3. درمان گرفتگی ها
اگر از گرفتگی ها عضلانی رنج میبرید یا شخصی را میشناسید که به این مشکل دچار است، میدانید که کنترل این وضعیت به هر قیمتی میارزد. بر اساس گزارش یک پژوهش، زنانی که برای درمان گر گرفتگی از هیپنوتیزم استفاده کردند کیفیت خواب بهتر و حملات گرفتگی کمتری داشتند.
4. درمان افسردگی
هیپنوتیزم میتواند به تنظیم فرایند افکار شما کمک کند، که شامل افکار مرتبط با افسردگی یا اضطراب هم میشود. افرادی که از افسردگی یا اضطراب رنج میبرند گزارش مثبتی از درمان با هیپنوتیزم به جای دارو دادهاند.
مدت زمان هیپنوتیزم درمانی چقدر است؟
برای هیپنوتراپی، طول درمان معمولی وجود ندارد. بسته به شدت و شدت مشکل، درمان متفاوت است. هیپنوتیزم درمانی ممکن است چندین جلسه طول بکشد.
هیپنوتیزم درمانی چگونه انجام میشود؟
برای درک بهتر اینکه هیپنوتیزم درمانی چگونه انجام میشود، باید بدانید که این روش بر پایه ایجاد یک حالت تمرکز عمیق و توجه متمرکز انجام میگیرد. در طول جلسه، درمانگر بسته به شرایط مراجع، با استفاده از القای کلامی، تکرار جملات، تکنیکهای آرامسازی یا تصویرسازی ذهنی فرد را وارد وضعیت خلسهمانند میکند؛ حالتی که از بیرون شبیه خواب به نظر میرسد، اما فرد کاملاً هوشیار و آگاه است و هر صدایی را میشنود.
در این سطح از تمرکز، درمانگر پیشنهادهای درمانی (Suggestion) را مطرح میکند؛ پیشنهادهایی که هدفشان کمک به فرد برای رسیدن به اهداف درمانی اوست—چه کاهش اضطراب باشد، چه ترک عادت، کنترل درد یا تغییر یک الگوی فکری قدیمی. چون ذهن در این مرحله بسیار متمرکز است، فرد در مقایسه با حالت عادی پذیرش بیشتری نسبت به توصیهها و مداخلات روانشناختی دارد.
در پایان جلسه، درمانگر فرد را بهصورت کاملاً ایمن از حالت خلسه خارج میکند. گاهی هم شخص بهطور طبیعی و آرام به حالت هوشیاری معمولی برمیگردد. هنوز بهطور دقیق مشخص نیست که این سطح از تمرکز درونی و توجه انتخابی چگونه کارایی هیپنوتراپی را افزایش میدهد، اما شواهد نشان میدهد که این فرآیند میتواند مانند کاشتن «بذرهای فکری جدید» در ذهن عمل کند.
با تکرار جلسات، این بذرها بهتدریج ریشه میگیرند، الگوهای ذهنی تازه ایجاد میکنند و مسیر را برای پذیرش، بینش عمیقتر و تغییرات رفتاری پایدار هموار میسازند. بسیاری از افرادی که ذهنشان در حالت عادی درگیر، شلوغ یا آشفته است، در حالت هیپنوتیزمی میتوانند بهتر توصیههای درمانی را دریافت و پردازش کنند.
هیپنوتیزم درمانی در علم پزشکی
پتانسیلهای موجود در علم هیپنوتیزم درمانی، باعث شده که از آن به عنوان یک طب مکمل در روان درمانی، روانشناسی و حتی پزشکی استفاده شود. این علم در آمریکا و اروپا کاربرد بسیار زیادی دارد و اکثر مخاطبان این روش درمانی به دنبال حذف عادات و خاطرات منفی خود هستند. این علم تا جایی پیشرفت کرده است که در بسیاری از مواقع به کمک علم پزشکی میآید و با استفاده از این متد و حذف عادات منفی به بهبود و پیشگیری بیماریهای جسمانی کمک بسیاری میکند.
خطرات هیپنوتراپی
هیپنوتیزم ممکن است برای افرادی که مشکلات روانی شدیدی دارند، مانند علائم روان پریشی، از جمله توهم و هذیان، مناسب نباشد. همچنین ممکن است برای کسی که از مواد مخدر یا الکل استفاده می کند نامناسب باشد. استفاده از هیپنوتیزم برای بازیابی حافظه تا حد زیادی توسط تحقیقات پشتیبانی نشده است. همچنین در مورد استفاده از آن در مدیریت رویدادهای استرس زا از اوایل زندگی احتیاط می شود. استفاده از هیپنوتیزم در این مواقع ممکن است خاطرات نادرستی ایجاد کند، به خصوص اگر پیشنهادات ناخواسته داده شود و باعث ناراحتی و اضطراب بیشتری شود.
