گفتار خصوصی یا گفتار درونی در کودک

اگر به کودکان خوب نگاه کنید، درمی ­یابید که کودکان گاهی در هنگام انجام دادن یک فعالیت یا بازی با خود حرف می ­زنند، مخصوصا زمانی که در حال انجام یک بازی فکری هستند. به این نوع حرف زدن کودک با خودش گفتار خصوصی یا خودمحور می­ گویند. گفتار خصوصی مرحله­ ای از رشد زبان در کودک است که قبل از مرحله­ ی گفتار درونی شکل می­ گیرد. از نظر ویگوتسکی، هر کودک سه مرحله رشد زبانی دارد: مرحله اول رشد زبان، تکلم اجتماعی است که کودک زبان باز کرده و برای بیان مقاصد و اهداف خود کلمات را آموخته و شروع به جمله سازی می­ کند. از طریق گفتار اجتماعی کودک سعی در کنترل رفتار دیگران و اطرافیانش دارد. مرحله دوم در رشد زبان، تکلم خود محور است. کودک در این مرحله با خودش صحبت می­ کند که به این نوع صحبت کردن کودک با خودش، همان گفتار خصوصی است. کودک از طریق گفتار خصوصی سعی در تنظیم و هدایت اعمال و فعالیت­ های خود دارد. در حقیقت گفتار خصوصی همان تفکرات کودک است که با کلام و بلند بیان می­ شود. کودک در این مرحله هنوز تفکر کردن بی کلام را نیاموخته است. سومین و آخرین مرحله رشد زبان، گفتار درونی است، در این مرحله کودک با کلام ناآشکار و به صورت درونی به افکار و رفتار خود جهت می­ بخشد (جونز، 2009). گفتار خودمحور یا همان گفتار خصوصی بین 3 تا 7 سالگی در کودکان دیده می­ شود و از آنجایی که به صورت آشکار ادا می ­شود، به راحتی قابل مشاهده و بررسی است. اما با رسیدن کودک به سن مدرسه این نوع گفتار تغییر کرده و به گفتار درونی یا همان تفکر تبدیل می ­گردد (ویگوتسکی،1962). گفتار خصوصی به کمک تصویرسازی ذهنی و قدرت تخیل به کودکان کمک می ­کند تا بتوانند کارهای خلاق و نوینی انجام دهند و بتوانند تجارب کسب شده خود را به شیوه­ای جدید ارائه کنند (شارپ، 2004). بنابراین گفتار خصوصی چون نمودی از محتویات ذهنی و تخیلی کودک است، می­تواند چگونگی فرآیندهای ذهنی خلاق را نشان دهد. در پژوهشی، محققانی به نام دافرتی و همکاران (1994) فرآیندهای فکری منعکس شده در این نوع گفتار را در کودکان بررسی نمودند. آنها اعتقاد داشتند

به عنوان شیوه­ای از تفکر باید در گفتار خصوصی کودکان انعکاس یابد. برای این کار آنها گفتار خصوصی 42 کودک پیش دبستانی را در هنگام انجام فعالیتی شبیه بازی فکری جورچین جمع آوری کرده و مورد بررسی قرار دادند و دریافتند که کودکان در هنگام انجام یک فعالیت، به چند شکل با خود صحبت می­ کنند. آنها پس از تجزیه تحلیل، گفتارهای خصوص را در چهار بخش تقسیم کردند:

انواع گفتار درونی یا حرف زدن کودک با خودش

1- نوع اول: گفتار خصوصی نامربوط به تکلیف: این نوع گفتار خصوصی شامل بیاناتی است که به فعالیت موردنظر مربوط نمی­شود و کمکی به انجام شدن آن فعالیت یا تکلیف ندارد. مثلا ممکن است این نوع گفتار خصوصی کودک در مورد کارهایی باشد که در خانه انجام داده است.

2- نوع دوم: گفتار خصوصی مربوط به تکلیف (غیرتسهیل­ گر): این نوع گفتار شامل بیاناتی است که مربوط به فعالیت موردنظر است، اما سبب بازداری و مانعی برای انجام آن فعالیت یا تکلیف است و کمکی به انجام آن تکلیف نمی­ کند. مثال هایی از این نوع گفتار خصوصی مانند: چقدر سخته! من نمیتونم این رو درست کنم!

3- نوع سوم: گفتار خصوصی تقویتی- مقابله­ ای: این نوع گفتار خصوصی شامل گفتارهایی است که به انجام فعالیت یا تکلیف مورد نظر کمک می­ کند. در حقیقت کودک با این نوع گفتار خصوصی خود را تقویت کرده و به خود پاداش می­ دهد. در این نوع گفتار کودک بر تواناییهای خود در حل مسئله و انجام تکلیف تأکید می­ کند و از این طریق به خود اطمینان می ­دهد که قادر به حل هر گونه مشکلی در انجام آن فعالیت است. مثال هایی از این نوع گفتار شامل: من هر طور که شده باید درستش کنم! من از این سخت­ ترم انجام می دم!

4- نوع چهارم: گفتار خصوصی راه حلی: در این نوع گفتار خصوصی کودک به دنبال راه حلی برای مسائل خود می­گردد. این نوع گفتار خصوصی شامل سئوالات و پاسخ هایی است که کودک به کار می ­گیرد. مثلا عباراتی چون: اینو کجا باید بزارم؟ باید بزارمش این جا! اگر اینجا بزارم درست میشه!

نتایج این پژوهش نشان داد بین گفتار خصوصی نوع سوم (تقویتی- مقابله ­ای) و نوع چهارم (راه حلی) و خلاقیت ارتباط وجود دارد. مشخص گردید هر چقدر این دو نوع گفتار خصوصی در کودکان بیشتر است، خلاقیت نیز افزایش می ­یابد. یعنی هر چقدر کودکان در هنگام انجام یک فعالیت با خود گفتار خصوصی مثبت از نوع تقویتی و راه­ حلی داشته باشند، خلاقیت و تخیل در آنها افزایش می ­یابد. بر عکس گفتارهای خصوصی نوع اول که ارتباطی با تکلیف ندارد و نوع دوم که از نوع گفتار خصوصی منفی است، خلاقیت را کاهش می دهد. بنابراین اگر کودکان شیوه حل مسئله را بیاموزند و از باور و اعتماد به نفس بالایی برخوردار باشند، گفتار خصوصی مثبت در آنها بیشتر و در نتیجه میزان خلاقیت نیز در آنها بیشتر است و برعکس عدم اعتماد به نفس و عدم برخورداری از باورهای مثبت در کودکان با گفتار خصوصی منفی آنها و کاهش خلاقیت ارتباط دارد.

بر این اساس می­ توان دریافت کودکان با گفتار خصوصی که انعکاسی از شیوه تفکر آنهاست، رفتارهای خود را در زمان انجام فعالیت ­ها و تکالیف، هدایت می ­کنند. آنها در گفتار خصوصی خود باورها و توانایی­ های خود را نیز نشان می ­دهند. همچنین گفتار خصوصی شرایط و محیط کودک را نیز به نوعی نشان می ­دهد. بنابراین محیط امن و برانگیزاننده که همراه با تشویق و تقویت است، کودک را در مسیر خلاقیت قرار می­ دهد. لذا توصیه می ­شود همواره کودکان را تشویق و باورهای مثبت و اعتماد به نفس را در کودکان افزایش دهید تا گفتار خصوصی کودکان نیز به سمت پرورش خلاقیت سوق داده شود.

مقالات مرتبط

ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.